Nederland is een van de 85 landen waar de Human Library mensen tot elkaar brengt en vooroordelen wegneemt. De bibliotheek blijkt daarvoor een perfecte locatie te zijn.
De Human Library is een in Kopenhagen ontwikkeld concept (in het Deens: Menneskebiblioteket), bedoeld om mensen samen te brengen en vooroordelen weg te nemen. Daartoe ga je in gesprek met iemand over wie vooroordelen bestaan die je misschien zelf ook hebt. Dat kan variëren van transgender tot tienermoeder, van autist tot boeddhist, van vluchteling tot (ex-)verslaafde. Je hebt een een-op-eengesprek van twintig minuten met een dergelijk ‘boek’.
Sinds de start in 2000 heeft de Human Library een hoge vlucht genomen en floreert deze inmiddels op zes continenten en in vijfentachtig landen. Er is ook een Nederlandse divisie, die gecoördineerd wordt door Martijn Bergsma, gedeeltelijk met subsidie van Europe Direct.
Kant-en-klaarpakket
In 2014 polste Bergsma Forum Groningen – hij studeerde in de stad – voor het houden van een Human Library in de bibliotheek. Die was onmiddellijk enthousiast, en het succes van de eerste Nederlandse editie leidde tot meerdere Human Library’s. Sinds 2017 heeft hij een dagtaak aan het bestieren daarvan. Hij biedt bibliotheken een kant-en-klaarpakket, inclusief een keuze uit zijn grote bestand van ‘boeken’, mensen die hun verhaal willen delen, maar de bibliotheken kunnen ook gebruikmaken van een draaiboek om zelf mee aan de slag te gaan. ‘In zo’n geval doe ik achteraf altijd een kwaliteitscontrole’, zegt Bergsma. ‘Iedereen moet een evaluatieverslagje maken, dat zet ik op de website: hoeveel lezers er geweest zijn, welke “boeken” er waren, en een paar basale resultaten qua impact.’
Kennis verspreiden
Hij traint vooraf de medewerkers van de bibliotheek, maar er zijn ook voorgesprekken met ‘de boeken’. ‘Ik let er dan altijd op of iemand er ook mentaal klaar voor is. Als je een bepaald trauma hebt moet je dat hebben verwerkt, en het ook kunnen en willen overbrengen aan anderen. Heel veel “boeken” zijn intrinsiek gemotiveerd, want zij willen graag vooroordelen wegnemen en kennis verspreiden. Het is een-op-een gesprek, waarbij er naar elkaar wordt geluisterd: een uitwisseling van gedachten. De impact is groot. En het is altijd vraaggestuurd, dus als iemand al iets weet heb je het daar niet over. Je hebt het over wat de ander nog niet weet.’
Bibliotheken vinden de Human Library een mooi initiatief maar haken soms af vanwege gebrek aan tijd en/of geld, weet Bergsma. Hij kan dan helpen, maar er zijn in de loop van tijd ook andere vormen ontstaan. Zo hebben bibliotheken in Utrecht en Almere een community opgezet. ‘Ze investeren in de groep en die groep geeft dat ook weer terug. In Alkmaar worden koffieochtenden georganiseerd en dan komen de ideeën: wanneer doen we de volgende, hoe kan ik helpen?’
Online ontmoeten
Inmiddels heeft Bergsma een collectie van 150 menselijke boeken uit het hele land. Die ook in coronatijd werden ‘uitgeleend’, maar dan online. ‘Dat bleek verrassend intiem te zijn. Mensen zeiden achteraf: je hoeft je huis niet uit, dat is prettig. Ook mentaal voel je je comfortabel en durf je misschien wel moeilijker vragen te stellen. Dus misschien kunnen we de online edities behouden, als een aanvulling. Het is ook een optie voor mensen die hun huis niet uit kunnen.
HOT ISSUES Momenteel is bijvoorbeeld Black Lives Matter een hot issue. Juist een onderwerp voor de Library, maar het blijkt moeilijk om daarover te praten, weet Bergsma. ‘Van een aantal gekleurde mensen hoor ik dat zij het lastig vinden om hun pijn op tafel te leggen en dan in gesprek te gaan met een min of meer onwetend iemand die misschien een klein beetje provoceert. Ik hoop dat uiteindelijk de dialoog heel belangrijk is en we zo positieve resultaten kunnen boeken doordat mensen meer kennis krijgen.’
Meer informatie vind je op www.thehumanlibrary.nl.
Deze bijdrage komt uit IP #7/2020. Het gehele nummer kun je hier lezen.