De City of London, het financiële hart van de Britse hoofdstad, herbergt een verrassing: de eerste officiële protestantse kerk van Nederland. Mét bibliotheek. Vrijwilligers maken de boekencollectie vindbaar in het digitale domein.
Door: Marja Kingma
Ingeklemd tussen de metrostations Liverpool Street Station, Bank en Moorgate ligt de kerk Austin Friars; de naam verwijst naar het klooster van de augustijner monniken dat voorheen op deze plek stond. Toen koning Hendrik VIII zichzelf aan het hoofd van de Anglicaanse Kerk had gesteld, ontbond hij de kloosterorden en legde beslag op hun eigendommen. Ook de augustijners ondergingen dit lot. Dit maakte het mogelijk voor Edward VI, Hendriks zoon, om in 1550 een deel van de augustijner kloosterkerk toe te wijzen aan gevluchte protestanten als hún kerk. De Fransen en Duitsers vertrokken al gauw, de Nederlanders bleven.
Het gebouw werd in oktober 1940 door Duitse bombardementen verwoest. Na de oorlog is de kerk op dezelfde plek herbouwd – en nu zijn alle gezindten er welkom.
Lambeth Palace
Tijdige evacuatie van de bibliotheekcollectie voorkwam vernietiging tijdens het bombardement in oktober 1940. Maar Lambeth Palace, het Londense paleis van de aartsbisschop van Canterbury, kwam er minder goed vanaf. Een bom trof de bibliotheek en een deel van de collectie ging verloren. Na de oorlog schonk de Nederlandse kerk zo’n duizend boeken aan deze bibliotheek en droeg zo bij aan de heropbouw van de boekencollectie van Lambeth Palace.
Bibliotheek
De bibliotheek van de Nederlandse kerk werd begin zeventiende eeuw gevormd en heeft woelige tijden doorgemaakt: verhuizingen, brand, verkoop van manuscripten en de overdracht van werken aan andere bibliotheken. De huidige collectie omvat vierhonderd titels uit de periode 1475-1900, voornamelijk gepubliceerd in Nederland en Engeland. Het zwaartepunt ligt op protestants religieus-theologische werken als bijbels, psalmberijmingen en concordanties. Daarnaast zijn er werken van onder anderen Erasmus en Hugo de Groot.
Hercatalogiseren
Er schortte nogal wat aan deze bibliotheek. Zo voldeden de catalogi in boek- en kaartformaat niet meer, en er was geen digitale versie. Om deze reden waren de titels ook niet opgenomen in de Short-Title Catalogue, Netherlands (STCN). Dus was de collectie digitaal niet vindbaar. Daarom ben ik in 2014, op aandringen van een Brits cultuurhistoricus, gestart met het hercatalogiseren van de collectie. Ik doe dit samen met een paar andere vrijwilligers.
Een jaar later
In 2015 waren alle vierhonderd titels beschreven, waarvan er tweehonderd waren ingevoerd in de STCN (twintig waren nog niet eerder beschreven). Het bleek slechts een begin. Het merendeel van de boeken die de kerk had overgedragen aan Lambeth Palace was bijvoorbeeld wel te vinden in de catalogus van Lambeth Palace, maar de boeken zelf gaven veelal niets prijs over hun herkomst. Een volgende fase zou zijn om die titels te identificeren als afkomstig uit de Nederlandse kerk én de beide catalogi virtueel met elkaar te verbinden. Er was een probleem: wijzelf hadden daar de middelen niet voor.
Redding
De redding kwam uit de VS. In 2016, tijdens een conferentie over de stichter van de kerk, Johannes a Lasco, raakte een van de vrijwilligers in gesprek met een professor geschiedenis van Oklahoma State University. Hij bood aan om te komen helpen. Afgelopen mei reisde een groep docenten en studenten van deze universiteit naar Londen om aan dit project te werken.
En het hercatalogiseringsproject? Al vordert het langzaam, eind dit jaar hopen we de catalogus online te hebben.
Marja Kingma is curator Germanic Studies bij de British Library.
Deze bijdrage komt uit IP nr. 2 / 2018. Het gehele nummer kun je hier lezen.