Tijdens het schooljaar 2025-2026 hebben Amerikaanse scholen in het hele land bijna 12.000 boeken in de ban gedaan, het hoogste aantal ooit in één enkel jaar. De grootste boosdoeners zijn nieuwe staatswetgeving op het gebied van censuur en AI-gebruik om op grote schaal boeken te verwijderen. Dit blijkt uit het meest recente rapport van PEN America.
Volgen het rapport dat is verschenen ter gelegenheid van Banned Books Week (4-10 oktober), is het totaal aantal boekverboden opgelopen tot 34.000 sinds PEN America in 2021 begon met het in kaart brengen van de toenemende censuur op boeken in scholen. Texas registreerde het grootste aantal boekverboden in het schooljaar 2025-2026 (meer dan 8.100) en streefde daarmee Florida voorbij (meer dan 3.200). Belangrijke reden is de impact van een censuurwet in Texas, SB 13, die brede categorieën boeken op scholen verbiedt. Florida staat drie jaar op rij bovenaan de lijst.
PEN meldt ook een recordaantal unieke titels die het afgelopen schooljaar werden verboden – meer dan 7.000. Dit had gevolgen voor meer dan 4.000 auteurs, illustratoren en vertalers; ook dat is een recordaantal. Daarnaast identificeerden onderzoekers 114 schooldistricten die in de loop van het jaar boeken hadden verboden. Volgens PEN’s Index of School Book Bans is dit het hoogste aantal ooit in één enkel jaar.
Beperkingen young adult en manga
Uit het rapport blijkt ook een toename in beperkingen voor populaire boekgenres, zoals fictie voor jongvolwassenen (youngadultboeken) en manga. Meer dan 90 procent van de youngadulttitels die in het schooljaar 2025-2026 werden verboden betreft fictie. Drie manga-auteurs staan op de lijst van auteurs van wie het werk het vaakst werd verboden – een gevolg van de verscherpte controle op deze boeken: Atsushi Ohkubo (Soul Eater, Fire Force), Hajime Isayama (Attack on Titan) en Rumiko Takahashi (Inuyasha). Manga en young adult zijn enorm populair bij jonge lezers; het zijn juist deze boeken die jongeren enthousiast maken voor lezen, aldus PEN.
‘Nu het lezen en het leesplezier in alle leeftijdsgroepen afnemen, is het heel tragisch dat populaire en boeiende titels worden verboden’, stelt Kasey Meehan, directeur van het Freedom to Read-programma van PEN America. ‘Scholen zouden er alles aan moeten doen om jongeren bij het lezen te betrekken door ze te laten kennismaken met meeslepende verhalen en formats. In plaats daarvan doen veel scholen precies het tegenovergestelde: ze verbieden boeken waarin jongeren zichzelf herkennen, die hun begrip en empathie voor anderen verdiepen en die hun verbeeldingskracht stimuleren.’
Sneeuwbaleffect AI
De Republikeinse staten Texas en Florida zijn samen verantwoordelijk voor het merendeel van de boekverboden, grotendeels als gevolg van politieke druk, zo laat het PEN-rapport zien. In Texas leidde de wet SB 13 (uit 2025) ertoe dat veel schooldistricten massaal boeken verboden uit angst om niet te voldoen aan de verwarrende wetgeving. En in Florida zorgde druk van politici op één district (Hillsborough) om een lijst van 55 titels te verwijderen ervoor dat ook andere districten een soortgelijke lijst met titels gingen schrappen.
Daarnaast heeft de toename volgens PEN te maken met het gebruik van AI om te bepalen welke boeken verboden moeten worden. Vooral in Texas, waar de staatswetgeving lastig te begrijpen en toe te passen was, is AI ingezet om boeken voor verwijdering te selecteren. In diverse gevallen adviseerde AI om boeken te verbieden die elders al op de zwarte lijst stonden. Omdat chatbots hun oordeel baseren op welke boeken op andere scholen al verboden zijn, ontstaat er een cirkelredenering, waarbij boeken niet meer op inhoud worden beoordeeld. Ofwel een sneeuwbaleffect voor vaak verboden boeken, aldus de organisatie, terwijl bibliotheekprofessionals en community’s het nakijken hebben.
Verzoeken om openbare informatie
De gerapporteerde toename van het aantal verboden in Texas en Florida weerspiegelt tegelijkertijd de inspanningen van het Texas Freedom to Read Project en het Florida Freedom to Read Project om via verzoeken om openbare informatie verboden in kaart te brengen, weet PEN America. ‘Met hulp van deze bondgenoten is het mogelijk geweest om verder te kijken dan de publieke data, waarvan de beschikbaarheid is afgenomen door het gespannen politieke klimaat en door tanende publieke belangstelling. Dankzij de verkregen documenten konden in het rapport van 2025-2026 duizenden verboden worden geregistreerd die anders onopgemerkt zouden zijn gebleven.’
Sold, het bekroonde youngadultboek uit 2006 van Patricia McCormick, staat op nummer 1 in de lijst Most Banned Books of the 2025-2026 School Year. Met dit boek vertelt ze het fictieve verhaal van een tiener uit Nepal die als seksslaaf wordt verkocht. De van huis uit journalist deed daarvoor uitgebreid onderzoek. Stephen King is voor het tweede jaar op rij de auteur wiens werk het vaakst in de ban werd gedaan (312 verboden). Andere boeken die het afgelopen jaar het meest werden verboden zijn The Handmaid’s Tale van Margret Atwood, The Kite Runner van Khaled Hosseini en Looking for Alaska van John Green. Al jaren staat ook Het Achterhuis van Anne Frank in de lijst (vanwege passages over seksualiteit).
