Mensen die hun smartphone-meldingen uitzetten, gebruiken hun telefoon niet minder. Dit blijkt uit promotieonderzoek van communicatiewetenschapper Cynthia Dekker aan de UvA. Deelnemers aan haar onderzoek pakten gemiddeld nog steeds 85 keer per dag hun telefoon en gebruikten de telefoon gemiddeld 5 uur per dag.
Voor haar proefschrift onderzocht Dekker hoe ontwerpkeuzes van sociale media en smartphones bijdragen aan overmatig gebruik en of gebruikers zichzelf daartegen kunnen wapenen met digitale welzijnsfuncties: zoals schermtijdlimieten of het uitzetten van notificaties. De conclusie: zulke hulpmiddelen werken vaak minder goed dan gedacht.
Alle smartphone-notificaties uit
‘Platforms zijn ontwikkeld om mensen zo lang mogelijk erop te houden’, zegt Dekker. ‘Maar ze bieden ook steeds meer functies aan waarmee gebruikers hun gebruik kunnen beperken.’ In een van de onderzoeken zetten deelnemers een week lang alle smartphone-notificaties uit. Niet alleen geluiden, maar ook meldingen op het vergrendelscherm en andere banners verdwenen volledig. Toch veranderde hun telefoongebruik nauwelijks. ‘Ze pakten hun telefoon even vaak en even lang’, aldus Dekker. ‘Wel nam het gevoel dat ze iets misten toe.’
TikTok-gebruikers verliezen interesse
Ook onderzocht Dekker de invloed van TikToks gepersonaliseerde ‘For You’-feed. Deelnemers schakelden hun persoonlijke aanbevelingen uit kregen algemene, populaire video’s te zien. Dat had wél effect. Mensen gebruikten TikTok minder en dachten minder vaak aan de app. Maar er was een duidelijk nadeel. ‘Ze vonden TikTok meteen veel minder leuk’, zegt Dekker. ‘Negentig procent gaf daarom aan terug te willen keren naar hun gepersonaliseerde feed.’
Perceived overuse
In haar onderzoek keek Dekker niet alleen naar schermtijd, maar ook naar hoe gebruikers hun eigen gedrag ervaren. In onderzoek wordt dit perceived overuse genoemd: het gevoel dat je zélf te veel tijd doorbrengt op je smartphone of social media. ‘Wat ‘te veel’ is, verschilt per persoon’, zegt ze. ‘Iemand kan acht uur per dag op een telefoon zitten en daar prima mee leven, terwijl een ander zich al ongemakkelijk voelt bij twee uur.’
In Dekkers onderzoek gaf meer dan de helft van de deelnemers aan het gevoel te hebben te veel op hun telefoon te zitten. Hier spelen mogelijk ook maatschappelijke normen mee: doordat mensen voortdurend horen dat ze ‘te veel op hun telefoon zitten’, gaan ze hun eigen gebruik als problematisch zien.
Volgens Dekker laat dit goed zien hoe ingewikkeld controle over je schermgebruik is. ‘Het is een afweging tussen controle en plezier. Mensen willen minder tijd kwijt zijn aan social media, maar ook niet de leuke content missen.’
Dekker promoveert op dinsdag 26 mei.