Onderzoek: Kloof tussen vertrouwen Nederlanders in digitale vaardigheden en daadwerkelijke kennis

Nederlanders hebben veel vertrouwen in hun eigen digitale vaardigheden, maar hun digitale kennis en online gedrag blijven op belangrijke onderdelen achter. Tegelijkertijd richten interventies om digitaal burgerschap te versterken zich vooral op kennisoverdracht en veel minder op veilig en kritisch digitaal gedrag. Dat blijkt uit twee onderzoeksprojecten van de Universiteit van Amsterdam.

Het Competency Insight Dashboard (CID) is een driejarig project dat de digitale competenties van Nederlanders volgt. Het project Grip op Digitaal Burgerschap onderzocht 151 Nederlandse interventies om digitaal burgerschap te versterken. De resultaten van de onderzoeken samen benadrukken de noodzaak van gerichte ondersteuning die niet alleen kennis vergroot, maar ook veilig en kritisch digitaal gedrag stimuleert.

Online veiligheid

Nederlanders blijken hun eigen digitale vaardigheden doorgaans hoog in te schatten. Vooral bij het zoeken naar informatie en het online regelen van zaken voelen zij zich vaardig. Hun feitelijke kennis en prestaties sluiten daar echter niet altijd bij aan.

Ook bij online veiligheid bestaat een verschil tussen zelfvertrouwen en gedrag. Veel Nederlanders beoordelen hun eigen veiligheidsvaardigheden positief, maar maken relatief weinig gebruik van geavanceerde maatregelen zoals tweestapsverificatie, back-ups en wachtwoordmanagers. Vooral jonge tieners, ouderen en mensen met een lager opleidingsniveau blijven op bepaalde onderdelen kwetsbaar.

Zorgen om AI-vaardigheden

Het vertrouwen in het gebruik van generatieve AI neemt toe, net als de feitelijke vaardigheden. Tegelijkertijd blijft kennis over privacy en het gebruik van persoonsgegevens achter. Dit hiaat baart de onderzoekers zorgen in tijden dat GenAI zich razendsnel ontwikkelt en het vertrouwen in het gebruik van AI groeit.

De verschillen tussen groepen zijn opvallend. Jonge tieners schatten hun AI-vaardigheden soms hoger in dan hun kennis rechtvaardigt. Ouderen laten juist vooruitgang zien in praktische vaardigheden, zoals het formuleren van effectieve prompts, maar blijven relatief onzeker over hun eigen kunnen. Dit vraagt om ondersteuning die aansluit bij zowel de vaardigheden als het zelfvertrouwen van verschillende groepen.

Interventies

‘Er zijn in Nederland veel initiatieven om digitaal burgerschap te versterken, maar de nadruk ligt vooral op kennisoverdracht’, zegt hoofdonderzoeker prof. dr. Christian Burgers van GRIP. ‘Mensen weten wat veilig online gedrag is, maar dat betekent nog niet dat ze er ook naar handelen. We moeten daarom meer aandacht besteden aan het oefenen van vaardigheden, het veranderen van gedrag en het meten of interventies daadwerkelijk werken.’

De onderzoekers stellen dat maatwerk nodig is voor verschillende doelgroepen en betere evaluatie van wat interventies daadwerkelijk opleveren. ‘Digitaal burgerschap is bovendien niet uitsluitend een individuele verantwoordelijkheid. Overheden, organisaties en digitale platforms moeten bijdragen aan een veilige, toegankelijke digitale samenleving.’