Kunstenaar Refik Anadol creëert met zijn nieuwste installatie Quantum Memories het eerste kunstwerk-in-opdracht dat met behulp van kunstmatig intelligentie en een quantumcomputer is gemaakt.
De basis van Anadols werk is een dataset van meer dan 200 miljoen vrij beschikbare natuurbeelden die hij van internet haalde, waaronder afbeeldingen van wolken en water, landschapsfoto’s uit Australië en beelden van de aarde vanaf het ISS. Volgens Anadol ‘ruw materiaal dat een momentopname is van ons collectieve geheugen van de natuur’. Hij gebruikte eerst beeldanalysesoftware om foto’s uit de dataset te verwijderen waar mensen of gebouwen op staan. Vervolgens bewerkte hij deze dataset met behulp van algoritmes en machine learning om nieuwe afbeeldingen te genereren die lijken op de verschillende scènes in de originele foto’s, maar die plaatsen vertonen die niet echt bestaan. Deze algoritmes kunnen ontelbaar verschillende soorten nieuwe afbeeldingen creëren – Anadol noemt ze ‘data sculptures’.
Wervelende pigmenten
Op een LED-scherm van 10 bij 10 meter ziet de toeschouwer wervelende pigmenten, vormen en patronen. Ze moeten uitdagen tot nadenken over de manieren waarop de computer onze zintuiglijke ervaringen van de natuur kan interpreteren en over de veelzijdige relatie tussen technologie, mens en natuur. Anadols creaties ‘bieden een nieuw perspectief op de manieren waarop we kijken naar de digitale informatie die we genereren, vastleggen en opslaan – en de mogelijkheden die ontstonden toen we computers bepaalde taken van de mens lieten overnemen’, zo schrijft Refik Anadol Studio (RAS) op de website.
Quantumcomputer
Anadol werkte voor het project samen met Google-onderzoekers in Californië, die hem voorzagen van data van een van de experimentele quantumcomputers van het bedrijf. Hij gebruikte deze data als een soort ‘prompt’ om de AI-algoritmes die getraind zijn op de miljoenen natuurfoto’s te sturen om nieuwe beelden te produceren. Het levert een steeds veranderend kunstwerk op, ‘een soort vertaling van de quantumgegevens naar het visuele rijk’.
De technologie is nog steeds experimenteel, waardoor Quantum Memories ook een verkenning is van hoe een technologie die nu vorm krijgt in het lab gebruikt kan worden in de kunst. Anadol was voorheen resident artist bij Googles Artists and Machine Intelligence-programma dat kunstenaars en ingenieurs samenbrengt om AI-projecten te realiseren. RAS is de onderzoekspraktijk van Anadol in Los Angeles die zich richt op het ontdekken en ontwikkelen van nieuwe benaderingen van data narratives en machine-intelligentie in het maken van kunst.
De installatie Quantum Memories is in opdracht van de Australische National Gallery of Victoria (NGV) gemaakt en tot 18 april 2021 te zien in Melbourne – leuk, maar natuurlijk niet naast de deur. Online is het werk te bekijken via refikanadolstudio.com.
De quantumcomputer is een nieuw soort computer waarbij de processor gebruikmaakt van de principes van de kwantummechanica. Zo’n processor kan in een keer (parallel) dezelfde berekeningen uitvoeren voor een zeer grote hoeveelheid data, en is sneller en energiezuiniger dan de huidige computer. Achter de schermen werken technologiebedrijven en wetenschappers aan de ontwikkeling van de quantumcomputer.
Deze bijdrage komt uit IP #2/2021. Het hele nummer kun je hier lezen.
Foto: Tom Ross