Onderzoeksplatform Van Gogh Worldwide toont meester tot in detail

Onlangs is Van Gogh Worldwide gelanceerd, een digitaal platform waarop kunsthistorische en materiaaltechnische informatie over het werk van Vincent van Gogh wordt samengebracht. Het is het eerste platform binnen de museale en culturele wereld dat de data conform het linked art datamodel publiceert.

Het RKD – Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis, Van Gogh Museum en Kröller-Müller Museum zijn de founding partners van Van Gogh Worldwide. Zij beschikken over gedegen informatie over het werk van Van Gogh. Daarnaast bundelen zij specialistische kennis over het digitaal ontsluiten van gegevens. Zij werken bij de realisatie van het platform samen met een groot aantal deelnemers, waaronder musea, particulieren en onderzoeksinstellingen, en in het bijzonder het Rijkserfgoedlaboratorium van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Gedetailleerde informatie

Op het platform worden nu nog de gegevens getoond van de schilderijen, tekeningen en prenten van Vincent van Gogh in Nederland: ruim duizend schilderijen en werken op papier. Van alle werken zijn de objectgegevens, herkomst, tentoonstellings- en literatuurgegevens, briefverwijzingen en materiaaltechnische informatie te raadplegen. Bijzonder is de koppeling naar de brieven van Van Gogh, zodat inzichtelijk is hoe hij het betreffende werk zelf beschreef. De technische gegevens bevatten verschillende opnames van een werk (zoals achterkant en strijklicht) en verwijzingen naar onderzoeksrapporten. Zo kan de bezoeker iedere afbeelding tot in detail onderzoeken.

Binnen de website is het eenvoudig naar bepaalde werken te zoeken, zowel op Nederlandse als op Engelse trefwoorden en op oeuvrecatalogusnummers. Ook zijn de zoekresultaten te filteren op categorieën, zoals onderwerp, materiaal en periode van vervaardiging. Het platform streeft ernaar objectief te zijn: alle wetenschappelijk gepubliceerde onderzoeksresultaten over de kunstwerken worden weergegeven. In de tweede fase, die begint in 2021, voegt het ook de werken uit collecties in het buitenland toe. In totaal zijn er zo’n tweeduizend kunstwerken van Van Gogh bekend.

Linked art datamodel

Van Gogh Worldwide voldoet aan de principes en uitgangspunten van het Netwerk Digitaal Erfgoed en Digitaal Erfgoed Referentie Architectuur. Dit betekent dat informatie vanuit de verschillende bronsystemen als linked data wordt gepubliceerd en door middel van het gebruik van thesauri op elkaar wordt aangesloten. Op deze manier is de informatie betrouwbaar en altijd up-to-date. Van Gogh Worldwide is bovendien het eerste platform binnen de museale en culturele wereld dat de data conform het linked art datamodel publiceert.

———–

Cultural AI Lab: samenwerking om AI-tools te ontwikkelen

Het Centrum Wiskunde & Informatica, het KNAW Humanities Cluster, de Koninklijke Bibliotheek, het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, het Rijksmuseum, TNO, de Universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit Amsterdam hebben hun krachten gebundeld in het Cultural AI Lab. Gezamenlijk gaan zij de mogelijkheden van AI inzetten voor cultureel onderzoek en ‘de techniek’ bewustmaken van de culturele context.

Schilderijen, manuscripten, foto’s, video’s, krantenartikelen – erfgoedinstellingen hebben een enorme rijkdom aan gedigitaliseerde collecties. Artificial intelligence (AI) speelt een belangrijke rol in het analyseren en toegankelijk maken van die collecties. Met Cultural AI wordt een brug geslagen tussen culturele erfgoedinstellingen, geesteswetenschappen en informatica. Data en informatie van betrokken erfgoedinstellingen en technische kennis vanuit onderzoeksinstellingen vormen de basis voor het ontwikkelen van AI-tools die recht doen aan de complexiteit van menselijke cultuur en die toegepast kunnen worden binnen de erfgoedsector in Nederland. Alle onderzoeken hebben hierop betrekking en hebben als doel AI-technologie meer bewust te maken van culturele contexten én culturele instellingen te laten aansluiten bij ‘state of the art’ AI-onderzoek in Nederland.

De huidige en toekomstige onderzoeken binnen het Cultural AI-initiatief worden verdeeld over de betrokken instellingen. De promovendi en postdocs zullen in eerste instantie vier jaar aan een onderzoek werken binnen de betrokken erfgoedinstellingen.

De eerste vijf projecten van het Cultural AI Lab zijn: 

AI:CULT – Culturally Aware AI

Geautomatiseerde analyse en verrijking van objectbeschrijvingen in museumcollecties met behulp van AI. Het doel is om op een transparante en inclusieve manier AI binnen het cultureel erfgoed in te zetten waarbij de gebruiker de controle behoudt en gemaakte wijzigingen geïnspireerd op AI-onderzoek inzichtelijk worden gemaakt.

SABIO – the SociAl Bias Observatory

Geautomatiseerde analyse van collectiebeschrijvingen in museumcollecties om zo koloniale terminologie op te sporen. Dit onderzoek brengt de culturele bias in collecties in kaart en actualiseert de informatie zonder daarbij de bestaande collectiedata te overschrijven. 

Better Informing Citizens about Current Debates

Geautomatiseerde analyses van hedendaagse debatten in de pers met als doel een tool te ontwikkelen die het mogelijk maakt om de kwaliteit van online debatten te evalueren en te verbeteren.

RE-FRAME

Analyse van de context en framing in online journalistiek. Onderzocht worden het hergebruik van bronnen en de rol die deze spelen in de constructie van audiovisuele journalistieke vertellingen door middel van inhoudsanalyse en (action-based) productieanalyse.

Researcher in Residence Programma Cultural AI

Externe onderzoekers kunnen met de data van de Koninklijke Bibliotheek onderzoeken voorstellen rond de thema’s van het Cultural AI Lab. In 2021 werkt de KB samen met onderzoeker Simon Kemper (Universiteit Leiden) aan een project rond het lokaliseren van entiteiten (personen, plaatsen en organisaties) in de meertalige koloniale gedigitaliseerde kranten met behulp van verschillende AI-taalmodellen.


LocHal Tilburg Beste Bibliotheek van Nederland 2020

De LocHal in Tilburg is door publiek en vakjury gekozen tot Beste Bibliotheek van Nederland 2020 en mag een jaar lang deze titel dragen. LocHal kreeg vorige maand de award uitgereikt door Nina Nannini, directeur van Stichting NBD Biblion, tijdens de online masterclass ‘Transformatie van bibliotheken’ die georganiseerd werd in het kader van het vijftigjarig bestaan van de stichting. Naast LocHal waren nog vier bibliotheken genomineerd: de bblthk… (Wageningen), Forum Groningen, Forum Zoetermeer en Bibliotheek Gooi en meer (Huis van Eemnes).

De verkiezing van de Beste Bibliotheek van Nederland is een initiatief van Bibliotheekblad, het vakblad en platform voor de bibliotheeksector in Nederland en Vlaanderen, en Stichting NBD Biblion, de dienstverlenende organisatie en kennispartner voor openbare bibliotheken en mediatheken in Nederland.


Odeuropa duikt in digitale geurerfgoedcollecties 

Historisch geurerfgoed ontdekken en weer ‘ten neuze’ brengen: het onderzoeksproject Odeuropa van het Humanities Cluster van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen laat geuren herleven. De EU bekroonde het onlangs met 2,8 miljoen euro uit het EU Horizon 2020-programma, waarmee de wetenschappers onder meer sensory mining-technieken zullen ontwikkelen. Odeuropa is een internationaal samenwerkingsproject, geleid door cultuurhistorica Inger Leemans en informatietechnoloog Marieke van Erp.

Welke rol heeft geur de afgelopen eeuwen gespeeld in onze culturen? En hoe kan ruiken helpen om het materiële en immateriële erfgoed van Europa te promoten? ‘Geuren zijn heel bepalend voor onze beleving van de wereld en voor identiteitsvorming, maar we hebben maar heel weinig kennis over de zintuiglijke kant van het verleden’, stelt Leemans. ‘Met “Odeuropa: Negotiating Olfactory and Sensory Experiences in Cultural Heritage Practice and Research” duiken we in digitale erfgoedcollecties om de belangrijkste geuren van Europa en de verhalen die ze dragen te ontdekken en ze weer terug naar onze neuzen te brengen.’

Computerneus ontwikkelen

Een team van experts op het gebied van computer vision, computational linguistics en semantic web gaat aan de slag om sensory mining-technieken te ontwikkelen om digitale tekst- en beeldcollecties te doorzoeken op geurinformatie. Welke geurstoffen worden veel genoemd? Welke betekenissen en emoties worden aan die geuren verbonden? Wat waren de meest welriekende en onwelriekende plaatsen? Welke geurstrategieën gebruikten mensen vroeger om zich te beschermen tegen stank?

Hoewel het een grote uitdaging is om met dit soort overkoepelende vragen gedigitaliseerde collecties van Europese erfgoedinstellingen te doorzoeken – alleen al omdat de collecties in verschillende databanken en datasets worden bewaard – verwacht het onderzoeksteam veel geurinformatie te putten uit de grote rijkdom aan gedigitaliseerde schilderijen en prenten. Van Erp: ‘Odeuropa heeft tot doel een “computerneus” te ontwikkelen die geuren en olfactorische ervaringen uit het verleden in digitale teksten uit zeven verschillende talen kan traceren, vanaf 1600 tot aan het begin van de twintigste eeuw.’

Historische geurencyclopedie

De historische vondsten zullen uiteindelijk worden tentoongesteld in een online Encyclopaedia of Smell Heritage, een archief voor het olfactorische erfgoed van Europa, waarmee toekomstige generaties toegang krijgen tot hun geurverleden. Bovendien wordt een selectie van Europese geuren bewaard met behulp van erfgoedwetenschappelijke technieken en ‘gereconstrueerd’ in samenwerking met de geurindustrie. In samenwerking met musea, bibliotheken en kunstenaars zal het Odeuropa-team olfactorische evenementen organiseren en tentoonstellingen samenstellen, waarbij erfgoedbezoekers leren hoe ze via de neus het verleden kunnen verkennen. Samen met het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed wordt onderzocht welke rol geuren spelen in hedendaagse erfgoedpraktijken en hoe we ervoor kunnen zorgen dat geur hoger op de agenda van erfgoedbeleid komt te staan.

Odeuropa start in januari 2021 en heeft een looptijd van drie jaar. 


Deze bijdrage komt uit IP #9/2020. Het hele nummer kun je hier lezen.