Heb je nieuws te melden, een trend gespot of een tip die je graag wilt delen met collega-IP’ers? Laat het dan weten via redactie@informatieprofessional.nl.
‘Metaverse wordt steeds meer geopolitieke machtsstrijd’
De Verenigde Staten, China en de Europese Unie bewandelen elk hun eigen pad naar het ‘nieuwe internet’, de metaverse. Daarmee wordt de race om de metaverse te bouwen steeds meer een mondiale, geopolitieke machtsstrijd. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van UvA-politicoloog Nora von Ingersleben-Seip. ‘Het is opvallend hoe verschillend de politieke en economische visies op onze digitale toekomst zijn.’
De rivaliserende benaderingen leiden tot concurrerende metaverses: de een geleid door Amerikaanse techgiganten en de ander gedomineerd door staatsgesteunde Chinese bedrijven. Hoewel het concept nog in de kinderschoenen staat, strijden overheden en bedrijven al om te bepalen hoe dit nieuwe, ervaringsgerichte internet gaat functioneren en wie de controle erover krijgt.
Concurrerende versies
‘We zijn getuige van het ontstaan van twee concurrerende versies van de metaverse’, zegt Von Ingersleben-Seip. ‘Een consumentgerichte versie onder leiding van de Amerikaanse techreuzen en een op de industrie gerichte versie onder leiding van de Chinese big tech. Europa heeft een visie op een open metaverse, maar het ontbreekt aan bedrijven om die visie werkelijkheid te laten worden.’
In de VS bestaat geen formeel federaal beleid voor de metaverse. In plaats daarvan ondersteunt de overheid verwante technologieën zoals kunstmatige intelligentie, halfgeleiders en cloudcomputing via industriebeleid. Deze benadering heeft grote techbedrijven, zoals Meta, Google, Apple, Amazon en Microsoft, de vrijheid gegeven om het nieuwe internet vorm te geven. Deze bedrijven domineren vrijwel elke laag van het digitale ecosysteem.
China heeft een allesomvattende nationale strategie gelanceerd om een leidende rol te gaan spelen in de metaverse. Chinese techreuzen als Huawei, Tencent, ByteDance, Alibaba en NetEase spelen een centrale rol in deze visie en werken nauw samen met de staat in het creëren van een industriële metaverse die gericht is op productiviteit en nationale kracht.
Andere aanpak Europa
De EU kiest een andere aanpak. Met de Web 4.0 and Virtual Worlds Strategy (2023) wil de Europese Commissie een open, interoperabele metaverse bouwen die is gebaseerd op Europese waarden zoals privacy, transparantie en inclusie. De EU ziet een digitale omgeving voor zich waarin de rechten van gebruikers worden beschermd en waarin bedrijven, ongeacht hun omvang, kunnen floreren. Europa investeert in projecten van publiek belang.
Ondanks deze ambities merkt Von Ingersleben-Seip op dat het gebrek aan grote technologiebedrijven Europa afhankelijk maakt van de Amerikaanse infrastructuur voor cloudcomputing en AI. Dit beperkt de invloed van Europa op de ontwikkeling van de metaverse. ‘De keuzes die nu worden gemaakt, zullen bepalen of de metaverse uitgroeit tot open digitaal gemeengoed of tot een gefragmenteerd systeem dat wordt gecontroleerd door een klein aantal machtige spelers.’
Het onderzoek van Von Ingersleben-Seip is gepubliceerd in het tijdschrift Politics and Governance.
Common Crawl verwijdert op verzoek van Brein twee miljoen artikelen
Common Crawl, bron van trainingsmateriaal voor AI-diensten, heeft op verzoek van Stichting Brein ruim twee miljoen nieuwsartikelen uit haar databank verwijderd.
Common Crawl is een Amerikaanse non-profitorganisatie die het internet kopieert (scraping) en haar databank gratis ter beschikking stelt aan consumenten en bedrijven. Het gaat onder meer om generatieve AI-diensten die deze datasets gebruiken om hun AI-modellen te trainen. Het webarchief van Common Crawl bestaat uit petabytes aan veelal auteursrechtelijk beschermde werken, bijvoorbeeld nieuwsartikelen die de organisatie sinds 2008 verzamelt. Common Crawl vult haar archief maandelijks aan met nieuw op het internet gepubliceerd materiaal.
Nederlandse nieuwssites
In de databank van Common Crawl zitten onder meer artikelen die zijn gepubliceerd op bekende Nederlandse nieuwssites en in digitale kranten. Hiervoor is geen toestemming gegeven. Brein verzocht de organisatie namens een aantal Nederlandse nieuwsuitgevers deze zonder toestemming gekopieerde webpagina’s te verwijderen.
Uit onderzoek blijkt dat zo goed als alle grote generatieve AI-taalmodellen (mede) getraind zijn op Common Crawl-data. Het betreft in ieder geval OpenELM van Apple, Phi van Microsoft, ChatGPT van OpenAI, Nemo Megatron van Nvidia, Deepseek v3 van Deepseek en Claude van Anthropic.
‘Het grootschalige ongeautoriseerde gebruik van beschermde werken om generatieve AI-modellen te trainen is een gigantische inbreuk op auteursrechten’, zegt Brein-directeur Bastiaan van Ramshorst. ‘In deze zaak gaat het om het wegnemen van de mogelijkheid om eenvoudig miljoenen nieuwsartikelen te kunnen overnemen uit de database van Common Crawl. Eerder haalde Brein ook al andere Nederlandstalige trainingsdatasets offline.’
Nieuws kort
>> Hoe ga je als erfgoedprofessional of onderzoeker om met problematische taal in erfgoedmetadata? Binnen het DE-BIAS-project ontwikkelde Beeld & Geluid in samenwerking met ondergerepresenteerde gemeenschappen, speciaal voor erfgoedorganisaties en onderzoekers, een tool die op Europeana.eu vooringenomen taal automatisch detecteert, context biedt en passender termen voorstelt. Erfgoedinstellingen die hun collecties op Europeana hebben staan, kunnen met de tool aan de slag. Voor organisaties die hun data niet via Europeana tonen, is er een standalone versie beschikbaar.
>> De Netherlands Open Access Books Community is op 28 oktober van start gegaan: een nieuw platform, bedoeld als ontmoetingsplek voor bibliothecarissen en professionals in onderzoeksondersteuning in Nederland. De community wil kennisuitwisseling, samenwerking en het delen van bronnen en ontwikkelingen rond openaccessboeken stimuleren.
Deze bijdrage komt uit de papieren IP #8-2025. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.