Door Frank Huysmans
Je kunt kinderen natuurlijk streng toespreken over wat wel mag en wat niet. Hun een snoepje geven als ze zich gedragen zoals het hoort en ze naar hun kamer sturen als ze stout zijn geweest. Maar je kunt ze ook verhalen vertellen. Over kinderen die goede raad van hun ouders negeren, die aan een huisje van snoepgoed gaan knabbelen en dan met een enge heks te maken krijgen. Of over smurfen, ook zulk onvoorzichtig volk, die gevangen worden door een gemene tovenaar en zijn terrorkat. Je kunt samen Finding Nemo gaan kijken om je kind ervan te doordringen geen gekke dingen te doen. En passant prent ome Disney je dan in dat je als ouder niet overbezorgd moet zijn. Laat de teugels vieren, anders leren die koters nooit hoe ze zichzelf moeten redden.
Hoe kwam ik hierop? Mijn kind wordt morgen achttien, zeker, maar dat was het niet. Nee, ik zat te mijmeren over informatie en misinformatie. Over waarheid en leugen. Feiten versus fictie. En over wat ik tijdens mijn studie leerde over verhalen, mythen en sprookjes. Dat alle samenlevingen ontstaansmythen hebben die van oud op jong worden overgedragen. En dat de personages larger than life kunnen worden. Werkelijker dan werkelijk als het ware. Gek genoeg vooral die met een bovennatuurlijke status, zoals mummies bij de Inca’s en totems bij de oorspronkelijke bewoners van Noord-Amerika.
En bij ons? Ja, ook bij ons. In ‘onze’ boeken, films en games gebeuren eveneens dingen die in het echt niet kunnen, maar we doen even alsof. Ook wij leven ons in de hoofdpersonen en hun avonturen in en vragen ons af: zou ík op weg naar oma’s huisje in het bos wél op het rechte pad zijn gebleven, of zo vrijgevochten kunnen zijn als Pippi Langkous? Zou ik zomaar Mordor zijn binnengewandeld?
Personages groeien soms uit tot iconen die een eigen leven gaan leiden (‘Waar is James Bond als je hem nodig hebt?’). En zelfs tot morele leiders. Neem Yoda uit de Star Wars-saga. Een martial arts-leraar vol levenswijsheid in de gedaante van een buitenaards negenhonderdplussertje op een zompige planeet. De wijze lessen van de Jedi-master (‘Try not. Do. Or do not. There is no try.’) worden besproken op sites van zelfhulpgoeroes. En zijn kenmerkende grammatica (‘Size matters not. Judge me by my size, do you?’) is over de hele wereld geïmiteerd en onderwerp geweest van serieuze linguïstische beschouwingen.
In mei en juni 2020 is de westerse wereld in de ban van antiracismeprotesten volgend op de arrestatiemoord op George Floyd. In San Francisco staat voor het hoofdkantoor van Lucasfilm een fontein met een standbeeld (‘op ware grootte’) van Yoda. Een foto daarvan gaat dankzij acteurs John Boyega, Mark Hamill en Lucasfilm zelf viraal. Op de sokkel heeft iemand met krijt geschreven:
MATTER
BLACK LIVES
DO
Frank Huysmans is bijzonder hoogleraar Information Society aan de UvA en zelfstandig onderzoeker en adviseur bij WareKennis.
Deze bijdrage komt uit het digitale magazine IP #3-2024. De gesproken versie van de column vind je hier:
Klik op de onderstaande button om het hele nummer te lezen.
Extra bronnen
- Originele foto Yoda-fontein voor het hoofdkantoor van Lucasfilm, met tekst op de sokkel, foto gemaakt door Jason Standiford, en het verhaal erachter.
- NBC News over het Yoda-standbeeld en de inspiratie die van het personage uitgaat.
- Yoda grammar/Yodish/linguïstiek.
- Yodish generator.
- Yoda conditions (ter voorkoming van compileerfouten).
- Yoda puzzle + oplossing.