Academische vrijheid moet een plek in de Grondwet krijgen. Ook de wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek moet worden aangescherpt. Dat staat in het advies dat de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) vorige week heeft aangeboden aan minister Rianne Letschert van OCW.
Met de academische vrijheid gaat het in veel landen niet de goede kant op, schrijft de KNAW. In de Verenigde Staten wordt de academische vrijheid in rap tempo ontmanteld door de overheid. Maar ook in Nederland staat de academische vrijheid onder druk: op Europese lijstjes voor academische vrijheid scoort Nederland steeds slechter.
In het rapport Vrijheid verankerd. Naar een versterkte juridische borging van academische vrijheid noemt de KNAW als oorzaken onder meer de manier waarop we onderzoek financieren in Nederland, in vooraf vastgestelde thema’s, en bemoeienis van de overheid. Andere oorzaken zijn groeiende intimidatie van wetenschappers en polarisatie binnen universiteiten zelf, waardoor wetenschappers hun bijdrage niet durven te delen.
‘De druk op de academische vrijheid is schadelijk voor de samenleving, want wetenschap helpt ons de wereld te begrijpen en maatschappelijke uitdagingen aan te pakken. Dat vraagt om onafhankelijk kritisch onderzoek en debat.’
Tweede rapport over vrijheid van meningsuiting in de wetenschap
Een tweede, tegelijkertijd aangeboden adviesrapport gaat over de vrijheid van meningsuiting in de wetenschap. Regering en politiek moeten zeer terughoudend zijn om zich te mengen in activiteiten op de campus en in de inhoud van onderwijs en onderzoek, staat in het rapport. Tegelijkertijd moeten wetenschappers die deelnemen aan het maatschappelijk debat transparant zijn over de rol die ze daarin spelen. Daarover gaat het advies Vrijheid van meningsuiting in de wetenschappelijke sector. Kernwaarde van een open maatschappij van de KNAW over vrijheid van meningsuiting aan de universiteiten, hogescholen, umc’s, en de instituten van NWO en KNAW. Die vrijheid gaat individuele wetenschappers aan, maar ook studenten, wetenschappelijke instellingen en de overheid.
De twee adviezen zijn geschreven op verzoek van de minister van OCW.