Door Ted van der Togt en Kimberly Brinkhuis
Gebruikerservaring en -onderzoek zijn essentieel om producten en diensten te ontwerpen die voor iedereen geschikt zijn. Wat mensen met een beperking betreft doet de KB dat aan de hand van zeven persona’s.
Zonder gebruikers zichtbaar en actief te betrekken bij inclusief ontwerp kom je niet ver. Je loopt zelfs vast omdat je zonder de inzichten, wensen, behoeften en patronen van gebruikers geen onderbouwing en validatie hebt. Richtlijnen en wetgeving kunnen fijne kaders bieden, maar echte gebruikerservaring en gebruikersonderzoek zijn essentieel om producten en diensten te ontwerpen die voor iedereen werken. De uitdaging daarbij is: welke mensen moet je betrekken? En waar vind je ze dan?
Kwart heeft een beperking
De standaardgebruiker bestaat niet; veelal ontwerpen we eerst voor onszelf. Vervolgens realiseren we ons dat niet iedereen hetzelfde is en lukt het iets te maken dat een beetje aan te passen is. Maar ontwerpen voor mensen met een beperking? Wie zijn dat? En is het niet een heel kleine groep? Vaak denken we aan groepen die uiterlijk opvallen, zoals blinden met een zonnebril, stok en geleidehond. Het overgrote deel van gebruikers met een beperking valt echter niet op; denk aan mensen die moeite hebben met taal, lezen en/of schrijven. Ga je daarvanuit, dan heeft een kwart van de bevolking een beperking.
Er zijn voor iedereen
Als KB willen wij er zijn voor iedereen, ongeacht iemands kunnen, beperking, tijd, afstand, budget, lengte, taal, cultuur, voornaamwoord en geaardheid, en maken we onze diensten bruikbaar, gebruiksvriendelijk, toegankelijk, duidelijk, ethiekvol en duurzaam. We zijn er niet alleen voor de ‘veellezer’, maar voor iedereen die graag wil genieten van alle moois dat geschreven is of die kennis wil opdoen.
Een stap om tot inclusief ontwerp te komen is het opstellen van persona’s. Een persona is een fictief personage dat iemand uit je potentiële doelgroep representeert. Het is vaak makkelijker je in te leven in een concreet persoon dan in een doelgroep, zo is het idee hierachter. Met Bureau Perspective hebben we uit de enorme verscheidenheid aan gebruikers een aantal groepen geïdentificeerd die we met aandacht willen meenemen bij het ontwerp van al onze diensten. Binnen die groepen hebben we vervolgens zeven persona’s opgesteld (zie afbeelding).
Inclusief gebruikerspanel
Het gebruik van persona’s zien we als een belangrijke stap in de bewustwording, maar daarmee zijn we nog lang niet klaar – het is immers de allereerste stap naar inclusief ontwerp. We realiseren ons heel goed dat de diversiteit binnen doelgroepen enorm is en dat we tijdens de ontwerpfase meer gebruikers moeten betrekken. Binnen de doelgroepen die we voor de persona’s hebben geïdentificeerd formeren we momenteel een inclusief gebruikerspanel, zodat we in elk onderzoeks- en ontwerpproces gelijk al onze gebruikers, lezers en bezoekers kunnen meenemen. Door deze in een vroeg ontwerpstadium te betrekken hopen we onze diensten echt bruikbaar, toegankelijk en gebruiksvriendelijk te maken voor iedereen.
> Een uitgebreide presentatie over de zeven persona’s kun je downloaden vanaf https://zenodo.org/records/16979168. Hierin vind je meer informatie over hoe de verschillende mensen lezen, welke drempels ze ervaren en waar we als bibliotheek rekening mee moeten houden.
Ted van der Togt is senior onderzoeker Digitale Toegankelijkheid bij KB, nationale bibliotheek; Kimberly Brinkhuis is onderzoeker Digitale Toegankelijkheid bij de KB en expert inclusief gebruikersonderzoek en universeel ontwerp.
Deze bijdrage komt uit de papieren IP #6-2025. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.