Tijdens de Archiefdagen in Gouda werden Henrik Lillin en Hilde Jansma gekozen tot Jonge Archivaris van het Jaar. Henrik werkt sinds 1,5 jaar als archivaris bij de Nationale Opera & Ballet in Amsterdam en won de juryprijs. Hilde Jansma kwam als stagiaire binnen bij het BHIC en is nu medewerker studiezaal. Zij kreeg de publieksprijs. Een interview.
Door: de redactie
Wat was het oordeel van de jury?
Henrik: ‘Deze prijs heb ik gewonnen voor het pionierswerk binnen een vrij onbekend terrein van de Nederlandse archiefwereld: de podiumkunsten. Binnen de Nationale Opera & Ballet heb ik mijn eigen functie gecreëerd. Daar had ik inderdaad doorzettingsvermogen en overtuigingskracht voor nodig; de jury heeft dit, tot mijn grote vreugde, herkend en gewaardeerd.’
Hilde: ‘Volgens de jury heb ik goed laten zien hoe het thema zichtbaarheid in mijn werkzaamheden bij het BHIC naar voren komt. Wat ze nog wel misten, was meer informatie over mijn stageonderzoek naar onze dienstverleningskwaliteit en het effect van het onderzoek op onze dienstverlening. Maar dat zie ik ook als een compliment: mijn onderzoek heeft de jury in elk geval nieuwsgierig gemaakt…’
Het thema van de verkiezing van Jonge Archivaris van het Jaar 2019 is ‘zichtbaarheid’. Hoe zichtbaar zijn de archieven waar jullie werken?
Henrik: ‘Hoewel archivering in het theater altijd een kerntaak is geweest, wordt dat vaak niet als zodanig gezien. Het belangrijkste blijft uiteraard de productie van de voorstellingen, maar daar hoort óók archivering bij. Een operavoorstelling maak je in vier jaar samen met honderden mensen. Volgens mij is documentatie een verlenging van het geheugen. Daarom denk ik dat er bij ons zonder een archief geen enkele voorstelling te maken is. Want hoe zou je een werkproces van vier jaar zonder een enkel document op het podium kunnen brengen? Hoewel bij ballet het archief “leeft” in het lichaam van de danser zelf, is ook de toegang via video’s, foto’s en andere documentatie essentieel, alleen al om redenen van instudering of inspiratie.’
Hilde: ‘Bij het BHIC werken we op verschillende manieren aan onze zichtbaarheid, bijvoorbeeld door het actief gebruik van sociale media. Zelf werk ik in de dienstverlening, waarbij we niet zozeer het archief bekendheid proberen te geven, maar we helpen wel onze archiefstukken toegankelijk (en dus eigenlijk ook zichtbaar) te maken voor onze gebruikers. Als zij het in onze collectie niet kunnen vinden, dan proberen wij dat voor hen te doen én meteen te adviseren over hoe ze het in de toekomst zelf zouden kunnen vinden.’
Hoe zichtbaar moet een archivaris zelf zijn?
Henrik: ‘(Inmiddels emeritus) hoogleraar Archiefwetenschap Theo Thomassen leerde me ooit dat het archief “procesgebonden informatie” is. De inhoud van dit abstracte concept begreep ik pas later in het theater. Heel grof gezegd is dit de enige theorie die ik in de praktijk toepas. Als je echt begrijpt hoe belangrijk de context van archiefstukken is, dan begin je het pas te snappen. De archivaris moet erg zichtbaar zijn op elk terrein in de organisatie, juist omdat de samenhang binnen een theaterproductie bij ons door ruim zeshonderd mensen binnen ruim twintig afdelingen wordt gecreëerd. Ik ben hierbij betrokken als informatiespecialist, collectiebeheerder, archivaris en recordmanager. Op elk mogelijk terrein moet ik present zijn om niet alleen interne collega’s, maar ook externe onderzoekers en professionals de weg te kunnen wijzen.‘
Hilde: ‘Tja, in de dienstverlening is zichtbaarheid een beetje dubbel. Aan de ene kant wil je dat je zichtbaar bent voor je gebruikers, zodat ze weten bij wie ze terecht kunnen. Aan de andere kant gaat het in de dienstverlening meer om de zichtbaarheid van de gebruiker: wie is hij, wat heeft hij nodig en waar is hij precies op vastgelopen? Eigenlijk moet je dus op het juiste moment uit de spotlight kunnen stappen om ruimte te maken voor een ander.’
Waarom hebben jullie er ooit voor gekozen om archivaris te worden?
Henrik: ‘Sinds mijn jeugd ben ik een theaterliefhebber. Al heel lang wist ik dat ik bij een theater wilde werken, maar niet als acteur, regisseur of dramaturg. Toen ik de beschrijving van de archivaris-masteropleiding aan de Universiteit van Amsterdam las, wist ik meteen dat dat heel goed bij mij zou passen. En niet veel later realiseerde ik me dat ik theaterarchivaris moest worden.’
Hilde: ‘Tijdens mijn geschiedenisopleiding kwam ik in contact met het archiefwezen, en was meteen gefascineerd. Die fascinatie groeide toen ik tijdens mijn onderzoek in de Groninger Archieven merkte dat werken in een archief ook gaat over mensen helpen en het toegankelijk maken van de vele archiefschatten. Toen ik besefte dat ik liever onderzoekers wilde ondersteunen dan zelf het onderzoek vormgeven, was mijn keuze voor de archiefopleiding snel gemaakt.’
Wat is de belangrijkste ontwikkeling binnen jullie vak?
Henrik: ‘Ik heb diverse operahuizen in het buitenland bezocht en was verrast dat archivarissen zich daar vaak alleen bezighouden met analoog historisch materiaal. In Nederland is digitale archivering en het idee dat de archivaris meerdere rollen op zich kan, en vaak moet, nemen juist veel sterker ontwikkeld. Historisch materiaal is natuurlijk zeer belangrijk, maar een archivaris mag zijn ogen niet sluiten voor de razendsnelle maatschappelijke veranderingen. Hij moet in dienst staan van de organisatie op elk gebied van informatiemanagement.’
Hilde: ‘De belangrijkste ontwikkeling in ons vakgebied vind ik dat we anders naar onze doelgroepen zijn gaan kijken. We hebben losgelaten dat we er alleen zijn voor een elitegroep van serieuze onderzoekers, en zijn ons ook op andere groepen zoals de amateurgenealogen gaan richten. Ons vak is daardoor zoveel mooier geworden. Nu zorgen we ervoor dat iedereen kan genieten van wat het verleden ons te bieden heeft, en we stimuleren gelijktijdig dat ons beeld van het verleden gebaseerd wordt op bewijs in plaats van assumpties. Dankzij deze ontwikkeling kunnen we – in mijn ogen – nu ook voor het grote publiek ons belang verantwoorden.’
Gaat deze verkiezing jullie mooie dingen brengen?
Henrik: ‘Het leukste zou zijn als het niet alleen mij, maar ook anderen mooie dingen zou brengen. Ik zou bijvoorbeeld graag zien dat steeds meer theatergezelschappen beseffen dat ze een archivaris nodig hebben.’
Hilde: ‘Het heeft me gesterkt in mijn vertrouwen dat ik goed werk aan het leveren ben in ons mooie vakgebied. Ik zie mijn toekomst in de archiefwereld met vertrouwen tegemoet.’
Deze bijdrage komt uit IP nr. 6 / 2019. Het gehele nummer kun je hier lezen.