Door Rob Feenstra
Een AF is een artificial friend oftewel een KV (kunstmatige vriend). Kunstmatige vrienden zijn natuurlijk niet nieuw. Zelf denk ik direct aan de twee Tamagotchi’s die aan een vroeg en bitter einde kwamen nadat ze ergens in de jaren negentig gruwelijk waren verwaarloosd door mijn dochters. Later kwamen de robots die eenzame en/of demente bejaarden gezelschap hielden. En zo ontstond geleidelijk een breed scala aan apparaten die je met wat goede wil als kunstmatige vrienden kunt beschouwen.
Maar de AF is van een andere orde. Hij, of in dit geval zij, is ontsproten aan het brein van Nobelprijs-winnaar en auteur Kazuo Ishiguro. De AF Klara is in zijn boek Klara and the Sun de ik-figuur. Ze is gemaakt om in een niet al te verre, dystopische toekomst een eenzame tiener gezelschap te houden. De AF kan empathie voelen en ongerust zijn, maar de emoties zijn niet gelijk aan die van een mens. Dus is de vraag hoe we ons tot de AF verhouden.
Als je betwijfelt of je überhaupt wel een relatie met iets kunstmatigs kunt hebben, moet je je maar eens afvragen of je niet ooit eens tegen de stem van de autonavigatie hebt getierd wanneer je midden in een weiland te horen kreeg dat je bestemming was bereikt. Op dat moment worden aan Truus (want om ondoorgrondelijke redenen wordt de stem opmerkelijk vaak zo genoemd) wel degelijk menselijke kwaliteiten, of beter zwakheden, toegedicht.
Truus noch Klara wordt overigens warm of koud van zo’n onvriendelijke houding, en dat maakt het denken over onze relaties met AF’s zo interessant. Asociaal gedrag ten opzichte van een AF leidt niet tot onaangename consequenties in de vorm van vijandige reacties, dus wordt ons gedrag volledig bepaald door onze innerlijke beschaving. Een beangstigende gedachte.
Rob Feenstra is projectleider/consultant bij de Universitaire Bibliotheken Leiden; heeft als aandachtsgebieden bibliotheeksystemen en de digitale bibliotheek.
Deze bijdrage komt uit IP #4/2021. Het hele nummer kun je hier lezen.