Honderden aan Nederlandse universiteiten verbonden wetenschappers publiceerden de afgelopen drie jaar artikelen met daarin verwijzingen naar bronnen die niet bestaan. Dat blijkt uit onderzoek van De Groene Amsterdammer en Data School (Universiteit Utrecht). In totaal gaat het om 748 zogenaamde spookreferenties verspreid over 208 artikelen.
De Groene en Data School onderzochten artikelen die vanaf 1 januari 2023 in ‘peer-reviewed’ tijdschriften verschenen. Het gaat om meer dan honderdduizend publicaties in totaal. Opvallend is hoe snel het aantal spookreferenties stijgt, zeggen de onderzoekers. Het percentage artikelen met referenties naar niet-bestaande bronnen is in drie jaar tijd zelfs verzevenvoudigd naar bijna één op de tweehonderd.
Onzorgvuldig gebruik AI
De spookreferenties duiden op onzorgvuldig gebruik van AI. De stijging begint rond december 2023. Dat is iets meer dan een jaar na de introductie van ChatGPT. Het merendeel van de spookreferenties verschijnt in wetenschappelijke tijdschriften met een goede reputatie. Uitgevers van die tijdschriften geven desgevraagd aan druk te ervaren door de vervuiling van de wetenschappelijke literatuur door AI. Ze willen actie ondernemen. Uitgever Elsevier bijvoorbeeld breidde de afgelopen drie jaar het integriteitsteam uit van minder dan tien naar meer dan honderd mensen.
Naast tijdgebrek zou de stijging van spookreferenties ook te maken kunnen hebben met de groei van paper mills en zogenoemde ‘rooftijdschriften’. Er zijn bedrijfjes die proberen geld te verdienen aan onder meer de productie van neponderzoek of artikelen van een slechte kwaliteit.
Bekende namen
Bovenaan de lijst van wetenschappers met de meeste spookreferenties duiken volgens De Groene bekende namen op. De opinietitel noemt emeritus hoogleraar regionale economie Peter Nijkamp en zijn voormalige promovenda Karima Kourtit. Zij kwamen in 2013 al in opspraak wegens zelfplagiaat. Dit keer gaat het niet om hergebruik van eigen teksten, maar om verwijzingen naar bronnen die niet bestaan.
In een reactie laat Nijkamp weten zich niet bewust te zijn geweest van de fouten. Maar die zouden volgens hem geen gevolgen hebben voor de inhoud of conclusies van de artikelen. Nijkamp heeft de betrokken uitgevers verzocht de publicaties te corrigeren.