Het Office for Intellectual Freedom van de American Library Association (ALA) stelt ieder jaar een top 10 op van boeken die in het jaar ervoor het meest ‘controversieel’ waren in de Verenigde Staten. De Erasmus Universiteitsbibliotheek heeft deze boeken aan haar collectie toegevoegd.
De top 10 bevat boeken waarover de meeste klachten en waarvoor de meeste verzoeken tot censuur zijn binnengekomen bij de Amerikaanse bibliotheken. De data die in 2024 aan de ALA zijn gerapporteerd, laten zien dat de meeste pogingen tot censuur georganiseerder zijn dan voorheen. Pressiegroepen en overheidsinstanties, waaronder gekozen functionarissen, zijn verantwoordelijk voor 72 procent van de eisen om boeken in bibliotheken en op scholen te censureren – tegenover 16 procent ouders en 5 procent individuele bibliotheekgebruikers. De 120 titels die in 2024 het vaakst het doelwit waren van censuur, zijn ook allen te vinden op eenzijdig gekleurde boekbeoordelingswebsites, die activisten tools bieden om censuur van bibliotheekboeken te eisen, zo schrijft de Erasmus Universiteitsbibliotheek.
Twee na hoogste aantal klachten
De ALA registreerde vorig jaar het op twee na hoogste aantal klachten over boeken en pogingen tot censuur sinds de start van haar registratie in 1990: 821. Dit is echter nog steeds een daling ten opzichte van 2023, toen een recordaantal van 1.247 pogingen werd gemeld. De meest voorkomende argumenten voor censuur in 2024 zijn valse beweringen over illegale obsceniteit voor minderjarigen, de opname van LHBTQIA+-personages of -thema’s en de behandeling van onderwerpen als ras, racisme, gelijkheid en sociale rechtvaardigheid.
De Erasmus UB maakte een online expositie over de top 10 van 2024 en waarom deze boeken doelwit waren van verzoeken om censuur. De top 3 vind je bij dit artikel. ‘Omdat bibliotheken essentiële instellingen zijn voor veel gemeenschappen en een prominente rol spelen op het gebied van toegang tot informatie en intellectuele vrijheid, en met een sterk bewustzijn van informatie-ethiek in gedachten, hebben wij de boeken op de lijst van 2024 verworven en zijn ze beschikbaar voor uitleen. Deze boeken vormen een waardevolle aanvulling op de diverse literatuurcollecties die de Erasmus Universiteitsbibliotheek heeft.’
Gevolgen voor velen
Klein lichtpuntje dat uit de ALA-data blijkt is dat veel van de pogingen om boeken te verbieden uiteindelijk ineffectief zijn: de overgrote meerderheid van de ‘targeted books’ blijft gewoon in de schappen staan. Toch hebben de aanhoudende uitdagingen voor het geschreven woord en voor bibliothecarissen die dit aanbieden, gevolgen voor velen, zo was ook in de vorige IP te lezen. De ALA heeft een ‘Fight Censorship’-zelfhulppagina die bibliotheekprofessionals helpt bij censuurkwesties.
Momentopname
Met de top 10 wil de ALA het publiek informeren over censuur in bibliotheken en op scholen. De lijsten zijn gebaseerd op informatie uit vertrouwelijke rapporten van bibliotheekprofessionals en leden van de gemeenschap, en op nieuwsberichten die in de VS zijn gepubliceerd. Omdat veel boeken niet aan de ALA worden gemeld of niet in de pers worden behandeld, vormen de door de ALA verzamelde gegevens slechts een momentopname van de censuurpogingen in bibliotheken.
Banned Books Week
Tijdens Banned Books Week (dit jaar van 5 tot 11 oktober) vieren uitgevers, bibliotheken, boekverkopers en lezers de vrijheid om te lezen. De nadruk ligt op de waarde en noodzaak van deze vrijheid, en de vrijheid van meningsuiting en vrije toegang tot informatie en kennis.
De top 3
1. All boys aren’t blue (2020), George M. Johnson
2. Gender Queer: a memoir (2019), Maia Kobabe
3. (TIE) The Bluest Eye (1970), Toni Morrison
Deze bijdrage komt uit het digitale magazine IP #7-2025. Klik op de onderstaande button om het hele nummer te lezen.
