Dit artikel is een vervolg van Data in beeld.
De cloud, oneindig en onverzadigbaar in digitale termen, heeft wel degelijk een ‘begrenzing’. ‘Een fysieke manifestatie die lawaai uitstoot en ruimte en energie inneemt: het datacenter’, aldus de initiatiefnemers van onderzoeksproject Acid Clouds.
Ze staan soms op onverwachte plekken. Een blok midden in een woonwijk, zoals Dataplace Arnhem. Of een hoge toren langs de weg – Cellnex heeft op 24 plaatsen in Nederland de KPN-torens omgebouwd tot datacenters. Of ze huizen juist op een logische locatie, zoals Equinix AM4 Data Center op het Science Park Amsterdam, ‘met een ontwerp dat doet denken aan de iconische harde schijf van Philippe Starck’, aldus Niels Schrader, designer (met voorliefde voor technologie) en hoofd van de afdeling Grafisch ontwerp aan de Haagse Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten. Samen met fotograaf Roel Backaert bracht hij een goed aantal van de kleine tweehonderd Nederlandse datacenters in beeld voor hun onderzoeksproject Acid Clouds.
Meer bewustwording
Data zijn het nieuwe goud, weten beiden, maar we mogen (moeten) kritisch zijn over de toenemende dataficering, vinden ze. Vanwege het slurpen van energie, al tonen datacenters verbetering op dit vlak, maar evengoed interessant is hoe het narratief van ‘the cloud’ is ontstaan en wordt ingezet, zegt Schrader op Waag.org. ‘Je ziet al wolkjes in de eerste schetsen van ARPANET. Nu wordt het als concept strategisch ingezet om het “schone”, “zachte” en “onzichtbare” gevoel te creëren. Dit in combinatie met de opgeruimde, klinische en strakke inrichting van de datacenters zelf, moet het datacenters als schone en noodzakelijke virtuele omgevingen neerzetten, terwijl het grote blokken zijn die in onze publieke ruimte staan.’
Hij hoopt op meer bewustwording van het feit dat datacenters de controlekamers van het internet zijn. Zwaarbeveiligd en ontoegankelijk, wat ook vragen oproept over eigenaarschap en transparantie. ‘Hoezo mag ik er niet naar binnen? Het zijn toch ook mijn data? Willen we weer grip krijgen op wat datacenters wel en niet bijdragen aan maatschappelijke waarden en belangen, dan moeten de burgers worden betrokken bij de discussie en de besluitvorming hierover.’
Openluchttentoonstelling
Het project Acid Clouds heeft in principe geen einddatum; ‘misschien wel als we Nederland compleet in kaart hebben gebracht’, reageert Schrader desgevraagd. Over een jaar zal een boek verschijnen met alle foto’s en wat aanvullende inhoudelijke reflecties. ‘We zijn hierover in gesprek met uitgeverij nai010 in Rotterdam. Verder zijn we op dit moment bezig om samen met Waag voor het najaar een tentoonstelling in de openbare ruimte in te plannen. Daarin worden de foto’s van de datacenters in de vorm van grote billboards als openluchttentoonstelling neergezet. Binnenkort is er hopelijk ook nog meer te zien op acidclouds.org.’
Deze bijdrage komt uit IP #5/2021. Het hele nummer kun je hier lezen.