De tentoonstelling Vrouwen als technologie onderzoekt het snijvlak van vrouwelijkheid en technologie aan de hand van paaldansende robots, quasi-erotische anatomische modellen en speciaal voor vrouwen ontworpen keukens. Tot en met 26 oktober in het Design Museum Den Bosch.
Waarom hebben virtuele assistenten als Siri, Alexa en Cortana vaak een vrouwennaam en -stem? Waarom werd de rekenkracht van computers in de jaren veertig van de vorige eeuw uitgedrukt in meisjesuren? En moeten we ons zorgen maken over de ontwikkeling van seksrobots en AI-girlfriends? Aan de hand van meer dan tweehonderd fysieke objecten, online aangevuld met achtergronden op De Derde Verdieping, duikt het Design Museum Den Bosch in het onderwerp Vrouwen als technologie.
Technologie niet neutraal
Belicht worden vier ‘even belangrijke als problematische rollen’ die vrouwen (kunnen) spelen in relatie tot technologie: vrouwen als huismakers, vrouwen als rekenmachines, vrouwen als broedmachines en vrouwen als lustmachines. ‘De tentoonstelling toont de ambivalente relatie tussen vrouwen en technologie en hoe deze rollen mede gevormd zijn door technologie. Technologie zelf is daarbij allesbehalve neutraal: de ontwikkeling ervan weerspiegelt altijd de heersende maatschappelijke denkbeelden’, aldus de organisator. Daarnaast ontdekt de bezoeker belangrijke bijdragen die vrouwen lever(d)en aan de ontwikkeling van technologieën; in het huis, in de computerbusiness, op het medische gebied van vruchtbaarheid en in de seksindustrie. ‘We kijken hiervoor naar huidige maatschappelijke discussies en structuren, gaan terug in de tijd en speculeren over de toekomst.’
Unieke objecten
Vrouwen als technologie toont een aantal unieke objecten, die samen het complexe verhaal van vrouwen en technologie vertellen. Zo is er Lexie, de digitale klassenassistent die is ontworpen om leerkrachten te ondersteunen. Haar stem is vriendelijk en geduldig, haar gezicht duidelijk vrouwelijk. Kinderen groeien door Lexie op met AI-systemen die niet alleen hulpvaardig zijn, maar ook ideeën over gender en dienstbaarheid herhalen en bekrachtigen. Want wat leren kinderen over werk, gender en autoriteit als ze opgroeien met AI op school die zorgzaam en vrouwelijk is, maar nooit een weerwoord geeft?
Ook te zien zijn Eliza, de eerste therapeutische chatbot uit de jaren zestig van de vorige eeuw, en Nancy, de kuise, bordurende damesrobot uit 1925.
Speciaal voor deze tentoonstelling kocht het Design Museum Harmony en Tanya aan, twee seksrobots van het bedrijf RealDoll – hyperrealistische vrouwenlichamen die tot in detail zijn aan te passen en te programmeren. Met siliconenhuid, sprekende gezichten en ingebouwde AI zijn deze poppen ontworpen om niet alleen seksuele verlangens te vervullen, maar ook om te luisteren, te leren en te reageren.
Vrouwen en computers
Verder presenteert Loan Favan, een jonge kunstenaar en ontwerper uit Nieuw-Caledonië, er haar nieuwe project P’arowo Orore (Faces of Tomorrow, in samenwerking met Stefan Boerkamp), waarin ze de stereotyperende afbeeldingen van cyborgs aan de kaak stelt. Want die strakke zilveren robotlichamen zijn vaak overduidelijk gemodelleerd naar westerse schoonheidsidealen. Hoe zou een cyborg eruitzien die is gebaseerd op de gemarginaliseerde groepen van onze geglobaliseerde wereld?
Oude computers komen ook op de tentoonstelling voorbij – die hadden vaak een verrassende link met vrouwen. Zoals de gigantische IBM 1404, de eerste commercieel succesvolle computer, die werd geïntroduceerd in 1959. Voor die tijd werd het rekenwerk bij bedrijven vaak gedaan door vrouwen en was het laag gewaardeerd. De computer zorgde echter voor een symbolische herwaardering: de machine werd belangrijk, dus het werk eraan ook, en daarmee ‘mannelijk’.
Deze bijdrage komt uit het digitale magazine IP #5-2025. Klik op de onderstaande button om het hele nummer te lezen.
