Door Frank Huysmans
Peel en Maas is een nieuwsblad uit Venray met tienduizend abonnees. Een nieuwsblad is een kruising tussen een dagblad en een huis-aan-huisblad: het heeft betalende abonnees, verschijnt een of twee keer per week en brengt lokaal en streeknieuws. Als het uitgeven van zo’n blad al ooit een vetpot is geweest, is het dat nu zeker niet meer. Eerst kregen de nieuwsbladen concurrentie van gratis huis-aan-huisbladen. Later verdwenen door Marktplaats de ‘zoekertjes’: de kleine advertenties geplaatst door lezers die hun auto, salontafel of zichzelf aanboden (‘Keurige heer, 62, niet onbemidd., zkt dame met stijl vr kennism en mgl. meer…?’). Van de honderden nieuwsbladen die Nederland ooit telde zijn er niet veel over. In het noorden een paar, op de Veluwe nog wat. En in Noord-Limburg dus.
Toen een journalist van Peel en Maas het onlangs waagde om wat rond te gaan bellen over een schimmige gronddeal van een plaatselijke wethouder (CDA) annex grootgrondbezitter, hing al snel de burgemeester (CDA) bij de uitgever aan de lijn. Wilde hij echt het voortbestaan van zijn prachtige bedrijf in gevaar brengen? (De gemeente is doorgaans de grootste adverteerder in de lokale bladen. Zo ook in Venray.)
De journalist in kwestie beschreef wat hij in Venray aantrof als ‘Zuid-Italië’. De wethouder, laten we hem Jan noemen, had in het huis van zijn broer (‘Wim’) onderhandeld met de voorzitter van het Waterschap (CDA) over zijn landbouwgrond. Jan en de waterman deelden een verleden in het Limburgse provinciehuis. De voor Jan voordelige deal verschafte de koeien van Wims zoons weelderige graas- en herkauwruimte, terwijl in het gemeentehuis een derde broer, we noemen hem Toon, als voorzitter van de grootste fractie (CDA) het deksel op de doofpot hield.
De uitgever van het 140 jaar oude blad besloot niet te publiceren. Hij moest ‘ook waken over de continuïteit van ons bedrijf met in totaal achttien personeelsleden’. Kort daarna belandde het verhaal op het bureau van NRC-journalist Joep Dohmen. Als kwelgeest van bestuurlijk Limburg (CDA) kon hij deze affaire er nog wel bij hebben. Hij had al een proces aan zijn broek van staatssecretaris Knops (CDA). Die had een paar kilometer verderop een profijtelijke gronddeal gesloten.
Lang verhaal kort: gemeenteraad in rep en roer; geen bewijs voor fraude zegt Berenschot, wel een ‘schijn van’; wethouder Jan voelt zich gerehabiliteerd; de raad (minus CDA) ziet dat toch anders, stuurt hem met een motie van wantrouwen terug naar zijn lap grond en beloont het telefoontje van de burgemeester, tevens hoeder van de bestuurlijke integriteit, met een motie van afkeuring.
Bij een te smalle economische basis voor goede journalistiek ruiken sjoemelende bestuurders hun kans. In Venray moestde beerput wel open: het zag er groen (CDA) van de stank. Dat roept een bange vraag op: hoeveel minder onwelriekende schandalen komen bij gebrek aan onafhankelijke media niet meer aan het licht?
Frank Huysmans is bijzonder hoogleraar Information Society aan de UvA en zelfstandig onderzoeker en adviseur bij WareKennis.
Deze bijdrage komt uit IP #7/2021. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.