Column: Harvesten in de jungle

Door Frank Huysmans

Je bent een goed mens. Je wilt websites archiveren voor het nageslacht. Mag dat? Maar natuurlijk! Mits je rekening houdt met de grondrechten, het auteursrecht, de naburige rechten, het databankenrecht, het strafrecht, het recht op privacy en op gegevensbescherming en het aansprakelijkheidsrecht. Een tamelijk ontnuchterende opsomming. Nog voor je een pixel hebt veiliggesteld, heb je de halve Zuidas als crediteur in je boekhouding (à 300 euro per uur ex btw).

Op verzoek van de rijksoverheid schreef een groep informatiejuristen en -wetenschappers vorig jaar een rapport over webharvesting. Doel was het bieden van rechtszekerheid aan organisaties die het Nederlandse deel van het wereldwijde web voor toekomstige generaties willen bewaren. Afhankelijk van welke keuzes je maakt in het selecteren, binnenhalen, bewaren en ontsluiten, krijg je met de genoemde rechtsgebieden te maken. Een dikke honderdvijftig pagina’s verder ben je een stuk wijzer over wat wel en niet mag. Je weet dan dat er heel veel niet mag. En dat je voor de rechter nat kunt gaan met dat kleine beetje dat waarschijnlijk wel mag, want gehinderd door minder diepgravende kennis van de materie, legt een rechter de wet soms toch anders uit dan een rechtswetenschapper.

Begin maart las ik voor het eerst over een bont internationaal gezelschap van informatiewerkers dat in allerijl bezig was Oekraïense websites te redden voor de fysiek en digitaal oprukkende Russische hordes. Met het rapport nog in mijn achterhoofd was mijn eerste reactie: dat mag helemaal niet! Ik kreeg althans niet de indruk dat de vrijwilligers van SUCHO, Saving Ukrainian Cultural Heritage Online, bezig waren de rechthebbenden netjes om schriftelijke toestemming te vragen alvorens de producten van hun geest op de servers van het Internet Archive te stallen. 

Gelukkig gaf mijn tweede reactie de eerste vlug haar verdiende nekschot. Nood breekt wet. In oorlogstijd gaat de moraal boven de dienstklopperij. Vergeet niet dat in vredestijd een gewaardeerd bedrijf als Google onder het motto ‘Don’t be evil’ auteursrechtelijk beschermde boeken scande en doodleuk op het web zette. (En dan hebben we het nog niet over het geautomatiseerd schenden van het briefgeheim in Gmail.) 

SUCHO is exemplarisch voor de kracht van digitale netwerken in noodsituaties. In minder dan geen tijd is er een wereldwijd reddingsteam operationeel. David Weinberger benoemde in zijn boek Too Big To Know uit 2011 de kenmerken van zo’n netwerk. Het is groot en divers, maar ook weer niet té divers. Het bestaat uit mensen met elkaar aanvullende deskundigheden en met voldoende overlap daartussen om elkaars bijdragen op waarde te kunnen schatten. Naast experts zijn er ook leken die gewoon hun handen willen laten wapperen. En er is weinig hiërarchie: men staat open voor discussie om gaandeweg uit te vinden welke werkwijze de beste is. Want in een jungle zijn de wetten van de jungle zo gek nog niet.


Frank Huysmans is bijzonder hoogleraar Information Society aan de UvA en zelfstandig onderzoeker en adviseur bij WareKennis.

Deze bijdrage komt uit de papieren IP #4-2022. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.