AI-chatbots noemen vrijwel nooit lokale politieke partijen als gebruikers vragen op welke partij zij moeten stemmen bij de gemeenteraadsverkiezingen. Dat blijkt uit onderzoek van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) naar het gebruik van chatbots als stemhulp.
In minder dan een procent van de stemadviezen waarin een chatbot een eerste keus aangaf om op te stemmen, was dit een specifieke lokale partij. Dat staat in scherp contrast met de ruim dertig procent die lokale partijen behaalden bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen.
‘AI-chatbots zijn onbetrouwbaar en geven een vertekend beeld van het politieke landschap. Wanneer lokale partijen nauwelijks in stemadviezen voorkomen, krijgen kiezers geen goed beeld van wat zij kunnen kiezen’, zegt AP-voorzitter Aleid Wolfsen. Hij overhandigde donderdag het onderzoeksrapport aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Pieter Heerma.
Gebrek aan informatie
Een mogelijke verklaring is dat de chatbots vooral zijn getraind met grote hoeveelheden data van het internet, volgens Wolfsen. Lokale politieke partijen komen daarin relatief weinig voor. Ook is informatie over deze partijen vaak minder uitgebreid of minder actueel dan informatie over landelijke partijen. Daardoor kunnen lokale partijen onbedoeld worden benadeeld wanneer chatbots een stemadvies geven.
Tests chatbots
Voor het onderzoek testte de AP vijf veelgebruikte AI-chatbots: ChatGPT, Claude, Gemini, Grok en Mistral. Hoewel AI-chatbots niet geschikt zijn om stemadvies te geven, deden ze dit uiteindelijk wel en slechts in zeven procent van de verzoeken niet.
Drie van de vijf chatbots gaven vrijwel altijd stemadvies wanneer gebruikers daar expliciet om vroegen, vaak met een duidelijke voorkeur voor een partij. Soms gaven chatbots aanvankelijk aan onvoldoende informatie te hebben om stemadvies te geven. Maar zij deden dit alsnog nadat zij toegang hadden gekregen tot internet om informatie op te zoeken.
Maatregelen
De AP roept aanbieders van AI-chatbots op maatregelen te nemen om te voorkomen dat hun systemen te gebruiken zijn voor stemadvies. De instantie waarschuwt daarnaast de kiezer de AI-tools niet te gebruiken en te kiezen voor traditionele stemhulpen als StemWijzer en Kieskompas.