Al sinds 1978 kent het Victorine van Schaick Fonds jaarlijks prijzen toe aan publicaties, scripties en initiatieven op het gebied van het bibliotheek- en informatieterrein. In 2026 zijn er vier prijswinnaars, waaronder Steven Laporte (foto boven) die de Publicatieprijs krijgt voor zijn proefschrift A philosophy of knowledge organization: Reimagining the library as a dynamic prior. De oeuvreprijs is voor Mark Deckers.
Publicatieprijs (Victorine van Schaick Penning, 2.500 euro): Steven Laporte
In zijn proefschrift laat Steven Laporte (specialist in scientific information, Vrije Universiteit Brussel) zien dat bibliotheken een fundamentele rol spelen in de vorming van kennis. Door de manier waarop ze informatie selecteren en aanbieden hebben zij grote invloed op welke kennis zichtbaar wordt en hoe mensen kennis kunnen verwerven, ordenen en begrijpen. Nu algoritmes en AI steeds belangrijker worden bij het selecteren en presenteren van informatie, krijgt deze benadering bijzondere betekenis. Omdat de herkomst en context van informatie uit beeld dreigen te verdwijnen, pleit Laporte voor een sterkere rol van bibliotheken in het bevorderen van kritisch begrip van informatiebronnen en de systemen die deze bronnen ontsluiten. De jury waardeert het proefschrift van Laporte vanwege zijn originaliteit, theoretische diepgang en betekenis voor de verdere ontwikkeling van het bibliotheek- en informatievak.
Initiatiefprijs (2.000 euro): Onderzoeksgroep CARE, reflectietool Kritikos
Generatieve AI verandert in hoog tempo hoe studenten informatie zoeken en gebruiken. Reflectietool Kritikos zorgt voor tegenwicht tegen de risico’s van AI-gebruik door als een kritische vriend mee te lopen en vragen te stellen. Het doel is de gebruiker kritisch te laten denken over de manier waarop informatie wordt verkregen en over de verkregen informatie zelf. Zo schaaft de tool de informatievaardigheden van studenten op een interactieve manier bij. Kritikos is ontwikkeld door onderzoeksgroep CARE van Hogeschool Utrecht en Bibliotheken HU en UvA/HvA, in samenwerking met diverse expertises (ICT, onderwijs, ethiek, bibliotheekexperts). ‘Dit innovatieve instrument levert een belangrijke bijdrage aan verantwoordelijk AI-gebruik en digitale geletterdheid, een van de kerntaken van bibliotheken’, aldus de jury.
Scriptieprijs (1.500 euro): Cynthia de Vries
Cynthia de Vries sleept de Scriptieprijs binnen voor haar UvA-masterscriptie Beyond Navigation: Designing and Evaluating AI-Mediated Interpretive Access to Open Government Disclosures for Diverse Citizen Audiences. Hierin biedt ze een antwoord op de vraag hoe openbare overheidsinformatie echt toegankelijk kan worden voor een breed en divers publiek. De Wet open overheid (Woo) garandeert publieke toegang tot overheidsdocumenten voor alle burgers, en het eerder ontwikkelde platform WOOLens maakt die documenten vindbaar. Maar openbaarmaking van informatie betekent niet automatisch breed toegankelijkheid. Het onderzoek van De Vries richt zich specifiek op een doelgroep van niet-Nederlandstalige burgers (Engels- en Papiamentstaligen) die extra drempels ervaren bij het raadplegen van overheidsinformatie. Volgens de jury ‘slaat De Vries met haar scriptie een brug tussen geavanceerde technologie en de eindgebruiker, en verbetert ze daarmee de informatiepositie van de burger in een democratische samenleving’.
Oeuvreprijs: Mark Deckers
Mark Deckers (bestuurssecretaris Rijnbrink) blogt sinds 2008 over de ontwikkelingen die van belang zijn voor bibliotheken. Hij volgt overheden, beleid en wetgeving en geeft analyses van de statistieken waar de bibliotheekinstellingen het veld jaarlijks mee overstromen. Hij schrijft duidelijk en toegankelijk, vaak lichtvoetig, en verklaart, opinieert en kijkt vooruit. Daarnaast heeft Deckers ‘zich ontwikkeld tot de Dr. L. de Jong van het bibliotheekwerk’, vindt de jury. ‘Minder gewichtig en moraliserend dan deze beroemde voorganger heeft hij vier boeken over openbare bibliotheken in de Tweede Wereldoorlog gepubliceerd. Hij brengt hierin grotendeels onbekende geschiedenissen aan het licht en draagt mede bij aan onze kennis van het bibliotheekverleden. Een welverdiende oeuvreprijs in de hoop en verwachting dat hij zijn belangrijke werk nog vele jaren zal voortzetten.’
De Victorine van Schaick Prijzen zijn aan de winnaars overhandigd tijdens het KNVI-event ‘Generatieve AI en de informatieprofessional’ eerder deze maand in Rotterdam.
