Door Jos Damen
Wikipedia wordt tegenwoordig wel de laatste veilige en betrouwbare plek op het internet genoemd. Maar is de online encyclopedie weerbaar tegen de dreiging van AI? En begint Wikipedia niet wat roestig te worden? Een vraaggesprek met Jimmy Wales, de man die Wikipedia in 2001 van de grond tilde en die een plaats in de raad van bestuur van de Wikimedia Foundation heeft sinds de oprichting daarvan in 2003.
Als een Amerikaan die in Londen woont ziet Jimmy Wales met eigen ogen dat de plek waar je woont voor een deel ook je belangstelling bepaalt. Het interview vindt plaats twee dagen voordat het voetbalteam van Engeland tegen Messi’s Argentinië speelt. ‘Toen ik 16 jaar geleden nog in Amerika woonde, was voetbal daar geen belangrijke sport. Hier in Engeland is voetbal zéér belangrijk. Daarom is het ook zo goed dat er meer dan driehonderd taalversies van Wikipedia zijn, zodat cultureel verschillende verschijnselen toch een plek kunnen vinden en op een goede manier kunnen worden belicht. De Engelstalige editie van Wikipedia is met 7 miljoen artikelen de grootste taalversie, wat natuurlijk ook komt omdat veel mensen Engels spreken.’
In je boek De 7 regels voor vertrouwen benadruk je het belang van ‘vertrouwen als basis van samenwerking en groei’. Is zo’n hoopvolle gedachte in deze tijd extra nodig?
‘Zeker in deze tijd is optimisme hard nodig. Ik was onlangs in Kerala (India) om te praten met de lokale Wiki-community daar, die samenwerkt met scholen in de buurt. Er was ook een echtpaar met kinderen aanwezig. Het oudste kind was net oud genoeg om Wikipedia te bewerken. En toen dacht ik: het komt wel goed met de wereld, zolang er mensen zijn die hun energie in dit soort zaken stoppen.’
Dus de Wikimedia Foundation denkt er niet over om naar Europa te verhuizen?
‘Tegelijkertijd is dit natuurlijk een tijd van uitdagingen, met name in de Verenigde Staten. In de komende jaren zal blijken hoe het gaat. Voorlopig blijf ik optimistisch en zullen de wettelijke “checks and balances” hopelijk gaan zorgen voor evenwicht. Het Eerste Amendement van de Amerikaanse grondwet staat ook nog recht overeind. We kijken natuurlijk wel altijd vooruit naar de beste manier om Wikipedia veilig te houden en zullen niet aarzelen om daarbij de beste oplossing te kiezen.’
Is de geschiedenis van Wikipedia goed beschreven? Worden technische, personele en financiële veranderingen vastgelegd?
‘Mijn boek is geen boek over de geschiedenis van Wikipedia. Daarvoor ben ik (nog steeds) te sterk betrokken bij het wel en wee van de organisatie. Het prima boek van Andrew Lih (The Wikipedia Revolution) is alweer 17 jaar oud, maar daarna is er ook nog het een en ander over Wikipedia verschenen. Besluiten van de raad van bestuur worden netjes vastgelegd, en ook technische en financiële beslissingen zijn na te kijken in verslagen, online fora en MediaWiki.
De vrijwilligers die Wikipedia maken, zoals de mensen in Kerala die ik net noemde, zijn zó belangrijk voor Wiki als geheel. Al die personen schrijven de artikelen over monumenten, vlinders en steden in Afrika en Azië – dat trekt niet de aandacht, maar vormt wel de basis van de encyclopedie.’
Bij de Wikimedia Foundation in de VS werken 650 mensen; bij Wikimedia Deutschland 180. Wikimedia Nederland is veel kleiner. Wat is de rol van kleine Wikipedia-chapters?
‘Ik kom al sinds 2004 naar bijeenkomsten van Wikimedia Nederland. In 2015 kreeg de hele Wikipedia-gemeenschap in het Koninklijk Paleis in Amsterdam de Erasmusprijs en in hetzelfde jaar ontving ik een eredoctoraat van de Universiteit Maastricht. Maar ook individuele Nederlandse Wikipedianen als Erik Zachte en Gerard Meijssen hebben een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van Wikipedia. Ik maakte vroeger wel eens de grap dat Nederlanders behoorlijk tolerant zijn, maar ook voortdurend ruzie maken. Daarom is het zo belangrijk dat mensen elkaar in de ogen kunnen kijken op conferenties die lokaal worden georganiseerd. Ik kijk altijd uit naar de jaarlijkse Wikimania. Eind juli komen in Parijs meer dan duizend Wikipedianen bij elkaar om nieuwe ideeën uit te wisselen en elkaar te ontmoeten. Heerlijk!’
Recentelijk was er toch ophef rond de vakbond bij de Wikimedia Foundation?
‘Er was inderdaad wat ongelukkige publiciteit rond de positie van de Wikimedia Foundation over de vakbond. Mijn rol is om het belang van vertrouwen te benadrukken, en mensen met waardigheid en respect te behandelen. Ik ga me niet direct met het probleem bemoeien.’
In je boek en in de recente discussie achter de schermen op Wikipedia ben je mild en verzoenend over Larry Sanger, die mede betrokken was bij de oprichting van Wikipedia maar nu heel kritisch is over de opzet van Wikipedia.
‘Tja, in het begin heeft hij een belangrijke rol gespeeld, met name bij de opzet van de samenwerkings-Wiki, maar hij is begin 2002 weggegaan. Bij kritiek moet je altijd kijken naar de onderliggende valide punten. Onlangs verdedigde ik hem tegen ongegronde beschuldigingen van doxing (namen onthullen van Wikipedia-redacteuren). Mensen moeten wel bij de feiten blijven.’
Wat vind je van de kwaliteit van de foto’s op Wikipedia?
‘Kritiek op de kwaliteit van foto’s is soms terecht. Een beroemd voorbeeld is de foto van tv- en filmproducer Jemima Goldsmith op blote voeten, inmiddels vervangen door een betere foto. Gelukkig is er tegenwoordig WikiPortraits, maar hier zouden lokale Wiki-chapters een rol kunnen spelen als intermediair bij het verkrijgen van perskaarten. Zelf heb ik ooit aan het World Economic Forum gesuggereerd om hun foto’s onder een Creative Commons-licentie te brengen – zoiets helpt ook.’
Zie je AI als een grote bedreiging voor Wikipedia?
‘Kunstmatige intelligentie snoept zeker bezoekers weg van Wikipedia die alleen snel op zoek zijn naar feitjes (“wie is de coach van het Engelse voetbalelftal?”). En Google wil mensen informatie geven zonder dat ze verder hoeven te klikken. Maar AI is op dit moment totaal ongeschikt om artikelen te schrijven: hallucinaties zijn het laatste wat Wikipedia nodig heeft. Op de Engelstalige Wikipedia heeft de Wiki-gemeenschap besloten dat je AI alleen voor kleine suggesties mag gebruiken.
Sowieso moet de gemeenschap zelf bepalen welke kant Wikipedia met deze ontwikkeling op wil. Op zich zijn er natuurlijk wel kleine toepassingen mogelijk. We zouden AI bijvoorbeeld kunnen gebruiken om voor visueel gehandicapten foto’s met geen of weinig metadata te zoeken en te verklaren (“animal crackers”). En ik kan ook nog wel wat andere toepassingen verzinnen, bijvoorbeeld het signaleren van artikelen die al jaren niet meer zijn bewerkt.’
Waar staat Wikipedia over 10 jaar?
‘Ik verwacht niet dat dat heel verschillend zal zijn van de situatie nu. Ik denk dat de Wiki-gemeenschap meer AI zal gaan gebruiken voor specifieke doeleinden, als die techniek verbetert. Voor korte informatie kun je dan vast wel elders terecht, maar voor wat meer uitgebreide informatie is Wikipedia geschikt. En we moeten niet de zendamateurs van het begin van de twintigste eeuw worden, dus het is belangrijk om jongere mensen aan Wikipedia te binden. Kort geleden kwamen jongeren met artikelen over nieuwe muziekgroepen die door ouderen werden voorzien van bronnen en citaties. Dat was een leuk voorbeeld van goede samenwerking.’
Jos Damen is parelduiker, Wikipediaan en voormalig bibliothecaris.
Deze bijdrage komt uit de papieren IP #6-2026. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.