> Vervolg van Data in beeld
In Rijksmuseum Boerhaave is onlangs de tentoonstelling ‘Waarheid? Kunst van de twijfel’ geopend. Hierin onderzoeken wetenschappers en kunstenaars waarom we zo sterk naar de waarheid verlangen en hoe we bepalen wat waar is – in deze tijd geen sinecure.
De tentoonstelling richt zich op een thema dat juist nu, in een tijd waarin we te maken hebben met desinformatie, fake news en de impact van AI en sociale media, heel actueel is. Het verlangen naar echtheid en zekerheid groeit, maar wat wordt met ‘de waarheid’ bedoeld? Hoe weet je of iets betrouwbaar is? Welke rol speelt wetenschap daarin – biedt ze antwoorden of leert ze ons vooral beter twijfelen?
We vertrouwen vaak op anderen, maar op wie kun je rekenen, en wie niet? Wat voelt echt en wat voelt fake? Als films, boeken en theater niet letterlijk waar zijn, waarom kunnen ze je dan toch zo hard raken? Wat je nu denkt te weten over het verleden, is datdé waarheid, of slechts één versie?
Kwetsbaar en waardevol
Boerhaave belooft deze vragen te duiden. Niet makkelijk want waarheid blijkt allesbehalve eenduidig. In de tentoonstelling benaderen wetenschappers en kunstenaars de vragen elk op hun eigen manier. Wetenschappers laten zien hoe zij met onderzoek, metingen en controlemechanismen de betrouwbaarheid van kennis proberen te waarborgen. Kunstenaars maken zichtbaar hoe overtuigingen kunnen verschuiven naar misleiding, en hoe fictie soms echter kan aanvoelen dan de werkelijkheid. ‘We brengen in de tentoonstelling wetenschappelijke objecten en hedendaagse kunst samen om te tonen hoe kwetsbaar én waardevol de zoektocht naar waarheid is’, aldus Tim Huisman, conservator van Rijksmuseum Boerhaave.
Vier thema’s
De tentoonstelling is opgebouwd rond vier thema’s: Vertellers van Waarheid (wie vertrouwen we, en waarom?), Bakens van Waarheid (instituten, wetenschap, feiten: wat geeft houvast en wanneer begint dat te schuiven?), Vertroebeling van Waarheid (leugens, vooroordelen, desinformatie en de kwetsbaarheid van ons geheugen) en Zoeken naar Waarheid (wanneer weet je genoeg, en is het altijd beter om de waarheid te kennen?). Bezoekers worden uitgedaagd hun eigen aannames en zekerheden te onderzoeken.
Grote inzet kunstwerken
Met 27 kunstwerken is dit de grootste inzet van kunst in een tentoonstelling van Rijksmuseum Boerhaave tot nu toe. Daarnaast zijn topstukken uit de eigen collectie te zien, aangevuld met bruiklenen van onder andere het GUM, Naturalis, Rijksmuseum van Oudheden, Teylers Museum en Universiteitsmuseum Utrecht.
> Tot en met 3 januari 2027 te zien in Rijksmuseum Boerhaave in Leiden, rijksmuseumboerhaave.nl/tentoonstellingen/waarheid.
GUM & Plantentuin
De tentoonstelling ‘Waarheid? Kunst van de twijfel’ is gebaseerd op een concept van het Gents Universiteitsmuseum (GUM) & Plantentuin; het concept werd ontwikkeld en uitgevoerd door het GUM. Boerhaave heeft de tentoonstelling aangevuld met verhalen en objecten uit eigen collectie en via bruiklenen. Met deze samenwerking onderstrepen beide musea ‘het belang van internationale uitwisseling rond wetenschap, kunst en maatschappelijke vraagstukken.’
Deze bijdrage komt uit de papieren IP #4-2026. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.