Heb je nieuws te melden, een trend gespot of een tip die je graag wilt delen met collega-IP’ers? Laat het dan weten via redactie@informatieprofessional.nl.
Kort geding Bits of Freedom tegen Meta in aanloop naar verkiezingen
Bits of Freedom, een stichting die opkomt voor digitale burgerrechten, begint een kort geding tegen Meta. Ze eist dat het bedrijf van Mark Zuckerberg in apps zoals Instagram en Facebook gebruikers de mogelijkheid biedt een tijdlijn te kiezen die niet gebaseerd is op profilering.
Bits of Freedom sleept Meta voor de rechter voor een overtreding van de Digital Services Act (DSA). Deze wet is bedoeld om gebruikers hun autonomie en controle terug te geven tegenover zeer grote platforms. De zitting is op 22 september. De zaak krijgt steun van onder andere Amnesty International en de Consumentenbond.
‘Het is bizar dat een handvol Amerikaanse techmiljardairs bepalen hoe wij in Nederland iedere dag de wereld zien’, zegt Evelyn Austin, algemeen directeur van Bits of Freedom. ‘De heimelijke surveillance en beïnvloeding die daarbij komen kijken vormen een risico voor onze democratie.’
Zelf kunnen kiezen
Bij het bepalen van welke content gebruikers te zien krijgen, stellen grote platforms hun eigen belangen voorop, volgens Austin. ‘Namelijk het verkopen van zoveel mogelijk advertenties op basis van de interesses en het gedrag van gebruikers. Daarbij proberen ze gebruikers aan het scherm gekluisterd te houden door ze steeds extremere informatie te serveren. De feed gebaseerd op gebruikersprofielen is daarom als standaard ingesteld.’
Maar op grond van de DSA moeten gebruikers kunnen kiezen voor een alternatief op deze profilerende tijdlijn. Zoals een tijdlijn met enkel de content van mensen en organisaties die zij zelf volgen, op chronologische volgorde, stelt Bits of Freedom. ‘Het probleem is dat Meta gebruikers geen optie geeft om deze standaard als voorkeur in te stellen. Bovendien maakt Meta het onnodig lastig deze tijdlijn te vinden en te gebruiken. Dit is in strijd met de DSA.’
‘Lak aan onze regelgeving’
Austin: ‘Meta laat keer op keer zien totaal lak te hebben aan onze wet- en regelgeving. Het is dieptriest dat het nodig is, maar Bits of Freedom ziet geen andere uitweg dan naar de rechter te stappen.’ Meta meldt in een reactie aan de NOS dat het niet de wet denkt te overtreden. ‘We hebben substantiële wijzigingen in onze systemen doorgevoerd om aan onze verplichtingen te voldoen en zijn hierover blijvend in gesprek met de Europese Commissie.’
Eerste Nederlandse Manifest Nieuwswijsheid geïntroduceerd
Beeld & Geluid komt met het Manifest Nieuwswijsheid: het eerste Nederlandse manifest dat pleit voor een gezamenlijke aanpak om de omgang met nieuws en informatie te verbeteren. Het document roept onderwijsinstellingen, journalisten, beleidsmakers, wetenschappers, maatschappelijke organisaties en techbedrijven op om samen te bouwen aan een nieuwswijzer Nederland.
Beeld & Geluid werkt voor het manifest samen met DichterBijNieuws, een initiatief van Netwerk Mediawijsheid. Aanleiding zijn toenemende zorgen over de staat van het Nederlandse medialandschap: het dalende vertrouwen in nieuws, de afnemende interesse van jongeren in actualiteit en de grote invloed van algoritmes en AI.
Versterken democratie
Met het manifest wil Beeld & Geluid iedereen die kan bijdragen aan een nieuwswijzer Nederland aanzetten om hier samen en structureel werk van te maken. ‘Als wij van kinderen en jongeren verwachten dat zij straks als actief burger bijdragen aan onze democratie, dan hoort daar ook het aanleren van nieuwswijze vaardigheden en gedrag bij’, zegt Patricia van Rijswijk, specialist Nieuwswijsheid bij Beeld & Geluid. Het doel van het verhogen van de nieuwswijsheid in Nederland is dat men beter in staat is om betrouwbare informatie te herkennen, kritisch te reflecteren op nieuws en technologie bewust te gebruiken. ‘Zo versterken we de weerbaarheid van de samenleving en het fundament van onze democratie.’
Het Manifest Nieuwswijsheid is tot stand gekomen met bijdragen van tientallen professionals uit het veld, op basis van drie kennisateliers in 2024 en recent onderzoek. De komende periode wordt het verder tot leven gebracht via animatievideo’s, podcasts, artikelen en kennisateliers. Meer informatie: beeldengeluid.nl/nieuwswijsheid.
Nieuws kort
>> Onder het motto ‘Vrijheid is een open boek’ houdt ILFU (International Literature Festival Utrecht) op 20 september een Lezersmars in Utrecht. Aansluitend volgen de ‘Week van het Verboden Boek’ en meer activiteiten in boekhandel en bibliotheek. ILFU speelt daarmee in op het feit dat het vrije woord wereldwijd onder druk staat. ‘Internationaal worden schrijvers geïntimideerd, boeken verboden en kritische stemmen monddood gemaakt.’ Meer op: lezersmars.ilfu.com.
>> Denemarken wil de hoge btw van 25 procent op boeken afschaffen om het dalende leesgedrag onder jongeren tegen te gaan. Het land had met 25 procent tot nu toe het hoogste belastingtarief op boeken in de EU. Het schrappen van de btw kost ongeveer 44 miljoen euro, maar is noodzakelijk volgens de Deense minister van Cultuur Jakob Engel-Schmidt. ‘We moeten er alles aan doen om de leescrisis, die zich het afgelopen jaar heeft verspreid, op te lossen.’ Boekenkoepel CPNB noemt het voorstel van de Deense regering ‘inspirerend’.
Meer nieuws vind je op informatieprofessional.nl en in de nieuwsbrief van IP.
Deze bijdrage komt uit de papieren IP #6-2025. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.