In 2021 bestaat de Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek, Archief & Documentatie (VVBAD) honderd jaar. Voorzitter Patrick Vanouplines en coördinator Jessica Jacobs vertellen over de ontwikkelingen in het bibliotheek- en archiefveld.
Door de redactie
Wanneer is de VVBAD opgericht?
‘Dat was in 1921, het jaar van de Wet Destrée, de eerste bibliotheekwet in België. Volgend jaar viert de vereniging haar honderdjarige bestaan, iets om naar uit te kijken. We plannen in 2021 dan ook een speciale editie van ons congres voor informatieprofessionals, Informatie aan Zee.’
Op welke beroepsgroepen richt de VVBAD zich?
‘De VVBAD ontstond als beroepsvereniging van bibliothecarissen uit openbare en wetenschappelijke bibliotheken en schoolbibliotheken. In 1982 werd dat uitgebreid naar archivarissen. Op dit moment werkt de VVBAD sectorgericht voor publiek- en privaatrechtelijke archieven, openbare bibliotheken, (hoge)schoolbibliotheken, wetenschappelijke bibliotheken en documentatiecentra.’
‘Vier secties vertegenwoordigen deze verschillende deelsectoren: de sectie Archief en Hedendaags Documentbeheer (AHD), de sectie Openbare Bibliotheken (OB), de sectie Hogeschoolbibliotheken (HSB) en de sectie Wetenschappelijke en Documentaire Informatie (WDI).’
‘Naast deze vier secties is er de projectgroep Overleg Wetenschappelijke Bibliotheken (OWB). OWB is een voortzetting van het in 2014 stopgezette VOWB. In Vlaanderen bleef de behoefte bestaan om te voorzien in een overleg tussen bibliotheken van wetenschappelijke instellingen, hogescholen en universiteiten. Daarom werd in 2015 de projectgroep OWB opgericht onder de vleugels van VVBAD. OWB faciliteert overleg en ondersteunt projecten, zoals depotprojecten en het verzamelen van statistische gegevens over wetenschappelijke bibliotheken om zo tot benchmarking te komen.’
‘Tot slot is binnen de vereniging een Overleg Kunstbibliotheken Vlaanderen (OKBV) actief.’
Hoeveel professionals hebben zich bij de VVBAD aangesloten?
‘In totaal zijn zo’n 1050 leden bij ons aangesloten. Meer dan de helft daarvan betreft instellingen waar informatieprofessionals werkzaam zijn. Dit zijn voornamelijk openbare (277) en wetenschappelijke (114) bibliotheken, gevolgd door archieven (86). We hebben ook meer dan 500 individuele leden, een tiental daarvan zijn steunend lid en betalen een extra bijdrage. Onder die leden bevinden zich ook de vele bestuursleden die van de VVBAD een sterk netwerk maken. Zo’n 260 informatieprofessionals hebben zich verbonden aan een van onze secties of werkgroepen.’
Wat ziet de VVBAD als haar belangrijkste taak?
‘De VVBAD is dé beroepsvereniging in Vlaanderen van bibliothecarissen, archivarissen en documentalisten. Onze ledenvereniging, ondersteund door een professioneel team, stimuleert overleg en samenwerking in het werkveld, met aandacht voor verdieping en vernieuwing. Voor al onze leden, zowel personen als organisaties, zijn we een platform voor uitwisseling van kennis en expertise. Door te netwerken, te informeren en activiteiten te organiseren streven we naar de verdere professionalisering en ontwikkeling van de sector. Daarnaast vertegenwoordigt de VVBAD de sector bij overheden en andere partners. Wij treden op als adviseur en belangenbehartiger.’
Hoe wordt de vakvereniging gefinancierd?
‘Sinds 2019 draait de vereniging op inkomsten van lidgelden en activiteiten. Onze leden krijgen negen keer per jaar META toegestuurd, ons vakblad voor bibliotheek en archief. De secties organiseren vanuit hun ervaring regelmatig studiedagen en we bieden vormingen aan die gericht zijn op de sector. Tweejaarlijks organiseren we het congres Informatie aan Zee, waar deelnemers twee dagen lang lezingen volgen en netwerken. In de even jaren organiseren we een studiereis om bibliotheken in het buitenland te ontdekken.’
Welke vakontwikkelingen signaleert de VVBAD?
‘Dat is afhankelijk van de sector, natuurlijk. In de wetenschappelijke bibliotheken is dat de ondersteuning van open science in de brede zin van het woord, inclusief het ondersteunen van FAIR en open data. De belangrijkste evolutie is dat de bibliotheek meer dan ooit midden in de onderzoekscyclus staat, niet enkel aan het begin (informatie verzamelen) en aan het eind (publicaties en informatie verspreiden). Wel gaat het nog steeds om de basistaak van een bibliotheek, namelijk kennis vindbaar maken, beheren, integreren en verspreiden, en dat voor zoveel mogelijk mensen, maar op een totaal andere schaal en met een heel gamma aan tools. Dit vereist een permanente vorming van de informatieprofessional.’
‘In de archiefsector zien we in eerste instantie ontwikkelingen in het digitaal informatie- en archiefbeheer, digitale archivering op lange termijn en het belang van de archiefexpertise in de huidige en toekomstige digitale informatiemaatschappij.’
‘Bij kleinere (bedrijfs-)bibliotheken en documentatiecentra zien we een verschuiving in de taken van de bibliothecaris. Hij of zij is niet langer de persoon die boeken aankoopt en catalogiseert, maar wel diegene die ervoor zorgt dat zijn of haar publiek toegang tot de juiste (digitale) bronnen heeft.’
Zijn er wettelijke taken die van invloed zijn geweest op de beroepsgroep?
‘De VVBAD tekende in 2001 een beheersovereenkomst met de Vlaamse overheid. Zij kreeg daarmee de verantwoordelijkheid voor de “organisatie van het structureel overleg tussen openbare bibliotheken, wetenschappelijke bibliotheken, documentatiediensten en archieven”. Hiervoor ontving zij een subsidie van de Vlaamse overheid. In 2012 werd het decreet aangepast en kreeg de VVBAD ook officieel de opdracht om “op te treden als vertegenwoordiger van alle aangesloten leden ten aanzien van de overheid, telkens als daarom gevraagd wordt”. Haar status als belangenbehartiger werd daarmee officieel erkend. In 2018 kwam er een herstructurering van de bovenbouw en werd het Decreet Lokaal Cultuurbeleid aangepast. Belangenbehartigers werden niet langer gesubsidieerd, waardoor de VVBAD haar structurele subsidie verloor.’
Hoe ziet de werkgelegenheid voor informatieprofessionals eruit?
‘Er zouden naar schatting een kleine 4000 informatieprofessionals in Vlaanderen aan het werk zijn. Het gaat dan om 2400 fulltimers in openbare bibliotheken en 530 fulltimers in bibliotheken van hogescholen en universiteiten. Ruim 230 fulltimers zijn werkzaam in wetenschappelijke en speciale bibliotheken en een ruwe schatting van het aantal archiefmedewerkers komt op 600 uit.’
‘Wetenschappelijke bibliotheken hebben nog steeds een tekort aan metadata-experts die informatie via goede metadata gemakkelijk vindbaar maken. Daarnaast is er een tekort aan mensen die training kunnen geven en dus goed kunnen communiceren. Een nieuw belangrijk profiel is dat van een data manager/data steward. Deze persoon helpt data op de juiste manier te beschrijven, ontsluiten en bewaren. Daarnaast blijft ICT-kennis, net zoals de afgelopen decennia, een belangrijke om te kunnen inspelen op recente ontwikkelingen zoals anonimiseringstechnieken, annotatie- en samenwerkingsplatformen, met een bijzondere aandacht voor open source-toepassingen.’
‘In de archiefsector merken we een steeds dringender behoefte aan meer digitale informatiebeheerders/archivarissen. Het digitale aspect blijkt toch zeer belangrijk voor de toekomstige informatieprofessionals.’
Deze bijdrage komt uit IP nr. 3 / 2020. Het gehele nummer kun je hier lezen.