Na de zomer gaat het open access-platform OpenRecht live. Het is een initiatief van de grote advocatenkantoren en de rechtenfaculteiten. Peter Piepers en Mirjam Vogel van advocatenkantoor Van Doorne in Amsterdam belichten niet alleen dit initiatief, ook geven ze een inkijkje in de informatievoorziening van hun organisatie. ‘Waarom zou je geen basisdocumenten met advocatenkantoren kunnen delen?’
Door: Ronald de Nijs
Geruime tijd werkt Mirjam Vogel inmiddels bij advocatenkantoor Van Doorne. Haar standplaats: de Amsterdamse Zuidas. Vogel, die een bibliotheekopleiding aan de Frederik Muller Akademie heeft gevolgd, begon hier als ‘bibliothecaris’, vervolgens wijzigde haar functie in die van ‘informatiespecialist’ en inmiddels mag ze zich ‘adviseur kennis en informatie’ noemen. Never a dull moment.
Sinds eind 2017 heeft ze een nieuwe collega-adviseur kennis en informatie, Emmy van Hal. Beiden vallen ze onder Peter Piepers, manager Support & Innovation. Toen Vogel begon, werkten er nog tien mensen bij de bibliotheek. Een invoerkracht deed toen bijvoorbeeld niets anders dan alle binnenkomende losbladigen verwerken. Door de digitaliseringsslag bij de uitgevers is dat totaal veranderd. Piepers: ‘Met een kleine bezetting kun je nu de digitale informatiebehoefte van het gehele kantoor dekken.’
Bibliotheek gaat digitaal
In 2017 is de bibliotheek bij Van Doorne vervangen door een digitale variant. Alle fysieke titels uit de bibliotheek zijn door het bedrijf Karmac gedigitaliseerd en opgenomen in de catalogus. Vogel: ‘Met de uitgevers hebben we vervolgens afspraken gemaakt over de toekomstige content, te beginnen met Wolters Kluwer. Samen met Wolters Kluwer en Square Information Solutions hebben we een digitale bibliotheek ontwikkeld, waarin al onze medewerkers via een online viewer de boeken kunnen lezen.’
Behalve met Wolters Kluwer zijn er ook afspraken gemaakt met andere uitgevers, zoals Boom en Sdu. ‘Alles wat er bij hen op juridisch gebied verschijnt, schaffen we aan,’ zegt Piepers. ‘We doen niet meer aan selectie: het is goedkoper om alles aan te schaffen dan tijd te steken in het kiezen van titels. Dit heeft bovendien als voordeel dat we van de juridisch-fiscale informatie niks missen, want we willen niet riskeren dat in een procedure of een transactie de andere partij komt met informatie die wij niet hebben.’ Nuchter vervolgt Piepers: ‘Zoveel juridisch-fiscale boeken verschijnen er nu ook weer niet in Nederland. Op het gebied van de digitale tijdschriften en databanken is er wel een veel groter aanbod.’
Toen Jongbloed juridische boekhandel in 2014 werd meegesleurd in het faillissement van Swets & Zeitlinger, heeft Piepers besloten het abonnementenbeheer weer in eigen hand te nemen. Het regelen van de abonnementen wordt voornamelijk door Vogel gedaan – wat een meer traditionele taak is, maar verder wordt Vogels functie steeds ‘digitaler’.
Tussen IT en gebruiker
Piepers heeft als manager Support & Innovation drie teams onder zijn hoede. ‘Het team Facilty Services is verantwoordelijk voor het gebouw en de service desk; ze zorgen ervoor dat iedereen hier prettig kan werken. Research & Development richt zich vooral op hoe de wereld door de digitalisering verandert – en de invloed daarvan op ons kantoor. We kijken bijvoorbeeld in hoeverre het werk van advocaten en notarissen in de toekomst door artificial intelligence kan worden ondersteund.’ Vogel en haar collega Emmy van Hal behoren tot het derde en laatste team: Infrastructuur & Beheer. ‘Dit team richt zich op het netwerk- en applicatiebeheer. Of je nu een documentmanagementsysteem, een customer relationship management-systeem of een bibliotheeksysteem beheert, het zijn allemaal digitale processen.’
Vogel: ‘Mijn functie is meer richting IT opgeschoven. Aangezien alle informatieproducten nu digitaal zijn, worden wij regelmatig gebeld als een medewerker geen toegang tot een bron kan krijgen. Piepers: ‘Toegang regelen tot bronnen klinkt eenvoudiger dan het is: het is fijn als het allemaal werkt, maar zo niet, wat dan? Mirjam weet hoe ze kan bepalen waar het probleem ligt: bij ons of bij de leverancier, en wie ze vervolgens moet inschakelen. Want een ding is bijna altijd zeker: zelf kun je het niet oplossen.’
Cliëntportalen
De afdeling van Piepers is nauw betrokken bij de bouw van cliëntportalen. ‘Veel van onze cliënten hebben grote bedrijfsjuridische afdelingen zonder veel abonnementen, en dus met beperkte toegang tot juridische informatiebronnen. Van Doorne biedt in toenemende mate cliëntportalen aan die apart worden gebouwd. Wij kunnen in overleg met de uitgevers onder bepaalde voorwaarden onze cliënten toegang geven tot content die voor onszelf toegankelijk is. Wij brengen de cliënt daarvoor niets in rekening, de uitgevers wel. Daarbij fungeren wij dus als intermediair. Onze medewerkers vinden het fijn als cliënten in dezelfde bronnen kunnen kijken als zijzelf. Een aantal eenvoudige zaken kunnen cliënten nu soms zelf oplossen, maar ze kloppen nog steeds bij ons aan voor de meer ingewikkelde vragen.’
Zelfstandig zoeken
Uitzoekvragen komen nog maar sporadisch binnen bij hun team, zegt Vogel. ‘Als medewerkers dergelijke vragen hebben, is het onze taak ze te leren hoe ze het de volgende keer zelf kunnen vinden. Enerzijds omdat we hier de capaciteit niet voor hebben, anderzijds werken mensen steeds vaker ook ’s avonds en in het weekend. Het is dus belangrijk dat ze de zoeksystemen zelf beheersen. Daarom hebben we ook zoektrainingen voor nieuwe medewerkers ontwikkeld.’
De medewerkers van Van Doorne beginnen hun zoektocht steeds vaker op Google. ‘We kunnen wel zeggen: zoek in de juridische zoekmachine Rechtsorde of ga rechtstreeks naar een bepaalde bron, maar dat is een verloren strijd. De aantrekkingskracht van Google is een fact of life,’ zegt Piepers. ‘Bovendien zijn bijvoorbeeld alle titels van Wolters Kluwer Nederland via Google ontsloten. Klikken onze medewerkers op zo’n link, dan komen ze uit op de navigator en dus op de informatiebron. Dat is omdat we een contract hebben met Wolters Kluwer en de medewerkers als klant herkend worden.’
Toch is er nog een andere reden dat Google vaak als startpunt wordt genomen. ‘Stel dat je als advocaat een nieuwe opdracht hebt gekregen,’ zegt Piepers. ‘En je wilt je oriënteren op die zaak, dan is Google vaak een beter beginpunt. Je krijgt namelijk een breder beeld. Bedrijfsmatige informatie over onze cliënten, zoals de markt waarop ze werkzaam zijn en informatie over hun concurrenten, is de afgelopen jaren steeds belangrijker geworden. Rechtsorde biedt dergelijke informatie niet aan, maar het is wel een nieuwe tak van sport en we hebben hier natuurlijk ook allerlei betaalde bronnen voor beschikbaar. Een kostbare zaak overigens. Ik dacht dat juridische informatie duur was, maar bedrijfs- en sectorinformatie is zo mogelijk nog duurder.’
Over de toekomst van zoekmachines als Legal Intelligence en Rechtsorde maakt Piepers zich zorgen: ‘Is zo’n zoekschil straks nog wel nodig? In die systemen, vind ik, worden de zoekresultaten alsmaar minder goed. Er worden steeds meer bronnen aan toegevoegd, waardoor ze steeds verder van de kern zijn komen te staan dan waar ze ooit begonnen zijn. Doordat zoekresultaten zijn “vervuild”, vindt de gebruiker niet meer datgene wat hij zoekt.’
Samenwerking met andere kantoren
Piepers verwacht dat er een standaardisatie in de advocatuur gaat plaatsvinden en dat iedereen uiteindelijk gebruik gaat maken van dezelfde basisovereenkomsten en -modellen. ‘Afhankelijk van de cases heb je er bovenop iets nodig en dáár zit de toegevoegde waarde van je kantoor.’ Voorlopig zet Piepers in op een standaardisatie van commodity’s, waarbij de inzet is dat samen met andere partijen te doen, zodat er uiteindelijk marktstandaarden ontstaan. In de Angelsaksische wereld is dat al lang gebeurd. Zo heeft Thomson Reuters contract automation software-leverancier Contract Express gekocht. Nu schuiven ze de content en de tooling in elkaar en dan heb je voor de Angelsaskische markt prachtige basismodellen die iedereen kan gebruiken. Dat is voor gehele keten gunstig.’
Is de Nederlandse advocatuur daar klaar voor? ‘Binnen Van Doorne geloven we hierin. Maar het is lastig om andere partijen te vinden; misschien zijn we nog iets te vroeg.’
Piepers maakt een vergelijking met Microsoft Word: ‘Je gaat toch ook niet je eigen wordprocessor maken? Waarom wil je dan je eigen basisdocumenten maken, terwijl er een minimaal verschil is met andere kantoren? Mensen gaan daar tegenin door te zeggen: “Onze kennis zit in het document.” Onjuist, want bij iedere transactie zien wij de documenten van de andere kantoren voorbijkomen. Er zijn dus altijd minimaal twee partijen, oftewel twee kantoren, die hun documenten inbrengen, waarbij iedereen nuttige dingen van elkaar overneemt. Waarom zou je dan niet dergelijke basisdocumenten kunnen delen?
Open access-platform
Hoewel advocatenkantoren huiverig zijn om basisovereenkomsten met elkaar te delen, werken ze op een ander vlak al zes jaar samen. Het betreft een open access-platform met juridische content. ‘Het is een initiatief van de grote advocatenkantoren en alle rechtenfaculteiten van de Nederlandse universiteiten. Het platform gaat OpenRecht heten en zal na de zomer live gaan,’ zegt Piepers. ‘Vanuit de advocatenkantoren is de kwaliteit van de content een belangrijke factor geweest om hieraan mee te werken, bij de universiteiten speelden vooral de hoge kosten voor de toegang tot juridische content een rol. Het conceptplatform wordt fiftyfifty door de kantoren en de faculteiten bekostigd. Als het eenmaal staat, is het aan de deelnemende partijen om het platform structureel te financieren.’
Meer noten op één plaats toegankelijk
Het platform biedt auteurs de gelegenheid noten, commentaren en artikelen te plaatsen over uitspraken, wetten en juridisch kwesties. ‘Vooral verschillende commentaren en noten op één plek,’ zegt Piepers. ‘Nu is het zo geregeld door de uitgevers dat één auteur bij een uitspraak in een juridisch vakblad één noot mag schrijven. In deze tijden is dat wel wat raar. Als iemand van Van Doorne ook een noot wil schrijven, kan dat niet in hetzelfde blad en bij diezelfde uitspraak. Wil je als advocaat alle noten uit die verschillende tijdschriften lezen, dan brengen de juridische zoekmachines ze wel bij elkaar. Maar het zou nog handiger zijn om alle verschillende noten onder de uitspraak te presenteren. Dat willen we in elk geval met ons platform gaan doen.’ Hetzelfde geldt voor de interpretatie van wetsartikelen. ‘Neem het wetsartikel en zet alle verschillende commentaren eronder.’ De uitgevers hebben dit volgens Piepers met hun digitale platforms laten liggen.
Commentaren bewaren
Ook een andere kwestie hoopt Piepers met het platform te kunnen oplossen. ‘Als er van commentaren een nieuwe versie komt, wordt de oude versie op de digitale platforms van de uitgevers overschreven. Binnen ons kantoor hebben we de procedure opgesteld dat in onze dossiers een hardcopy versie wordt opgeslagen van het specifieke commentaar waarop ons advies is gebaseerd. Als dit commentaar over een paar jaar nergens meer online te vinden is, kunnen we toch aantonen wat het commentaar was ten tijde van ons advies. Anno 2018 zijn dit toch merkwaardige processen? We hebben de uitgevers gevraagd dit op te pakken. Omdat dit niet is gebeurd, hebben we besloten zelf een platform te gaan bouwen.’
Traditioneel
Het platform wordt op ‘traditionele’ wijze ingericht, zegt Piepers. ‘Auteurs kunnen hun stukken aan het platform aanbieden, waarna een redactie de peer reviewing doet. Als het artikel is geaccordeerd, wordt het geredigeerd en gepubliceerd. Deze peer reviewing zal mijns inziens in de toekomst veranderen, want als iemands stukken bijvoorbeeld al vijf keer door de redactie goed zijn beoordeeld, dan kan een zesde keer de review achterwege blijven. Mocht een auteur toch een keer een uitglijder maken of je bent het er als lezer mee oneens, dan kun je reageren op het platform. Naar die wereld willen we gaan toewerken.’
Reactie uitgevers
‘Sommige uitgevers zijn niet blij met de komst van het nieuwe platform, andere halen hun schouders op,’ zegt Piepers. Zelf vindt hij het platform een logische volgende stap. ‘Vroeger verdienden de uitgevers veel geld met het publiceren van wetgeving, maar die informatie heeft de overheid naar het publieke domein gebracht. Nu is het tijd om alle artikelen in open access te publiceren.’
Voor de uitgevers ziet Piepers nog wel een rol weggelegd. Bijvoorbeeld als het gaat om de bureauredactie van de publicaties. ‘Daarin zijn ze altijd heel goed geweest.’ En met de komst van het platform komt er volgens Piepers een nieuwe bron bij. ‘Die bron kunnen uitgevers gebruiken om nieuwe producten te ontwikkelen die een toegevoegde waarde hebben.’
Repositories
Voor het vullen van het platform worden twee wegen bewandeld. ‘De eerste is een uitdaging: auteurs zover zien te krijgen dat ze nieuwe content voor ons platform aanleveren. Die auteurs hoeven niet te betalen om hun stukken te publiceren, maar tegelijkertijd krijgen ze ook geen honorarium.’ Piepers verwacht dat dat laatste geen probleem zal zijn: ‘Vele auteurs in deze sector zijn geen broodschrijvers. Waar het ze om gaat, is dat hun stukken door iedereen gelezen kunnen worden.’
Tegelijkertijd is er al veel content beschikbaar. ‘Als een auteur over het auteursrecht op zijn eerder geschreven artikelen beschikt, kan hij ze bij ons publiceren. Daarom werken we samen met de universiteiten: in hun repositories zijn al talloze artikelen opgenomen. Die stukken willen we graag opnemen.’
Belang voor de markt
Met het platform sluiten de initiatiefnemers aan bij de wens van de overheid om wetenschappelijke artikelen publiek beschikbaar te stellen. Maar het is ook in het belang van het level playing field, benadrukt Piepers. ‘Het is geen goede zaak dat sommige advocaten in Nederland nauwelijks toegang tot goede bronnen hebben. Uiteindelijk hebben we er belang bij dat de branche als geheel goed functioneert. Daarom dient de hele markt over goede informatie te beschikken. Het platform kan hier een eerste aanzet voor geven.’
Facts
> Advocatenkantoor Van Doorne heeft een kantoor in Amsterdam en Londen
> Hier werken 300 medewerkers
> In de Nederlandse Advocatuur Top 50 staat Van Doorne met 146 advocaten op nummer 8 (bron: advocatie.nl)
Ronald de Nijs is eindredacteur van IP
Deze bijdrage komt uit IP nr. 5 / 2018. Het gehele nummer kun je hier lezen.