World Economic Forum: Hightech oplossingen voor wereldproblemen

Het World Economic Forum 2018 was wereldnieuws in januari. Ditmaal niet omdat nieuwe mijlpalen bereikt werden op het gebied van duurzaamheid, hongerbestrijding of corruptie, maar omdat Donald Trump in Davos de show stal met zijn zoveelste America First-speech. Jammer, want de bijeenkomst verraste ook dit jaar met innovatieve oplossingen voor wereldproblematieken.

Door: Vincent M.A. Janssen

Bij de 48e bijeenkomst van het economische forum werden social entrepreneurs, jonge genieën, politici en CEO’s bijeengezet met een simpel doel: het verbeteren van de wereld. Het thema dit jaar was Creating a shared future in a fractured world. Hoe ze dit denken te bereiken? Met heel veel nieuwe technologieën. Maar niet zonder de inzet van informatieprofessionals én vrouwen.

Digital intelligence

Het eindrapport van het WEF staat boordevol succesverhalen van jonge ondernemers die cutting edge technologie inzetten in de meest arme gebieden van onze planeet; van bloedtransfusie-drones tot medische apps die van iedere vrijwilliger in rurale gebieden een digitally-empored health worker maakt.

Een terugkerend onderwerp in Davos is echter de manier waarop deze nieuwe (informatie)technologieën omarmd gaan worden door de massa. Volgens de deelnemende zakentycoon Jack Ma (oprichter van Alibaba) is iemands digital intelligence – ofwel DQ – in de toekomst zelfs belangrijker dan het IQ. Het DQ is de optelsom van ‘sociale, emotionele en cognitieve capaciteiten die nodig zijn om te kunnen omgaan met de uitdagingen in een digitaal leven’.

Veel agendapunten op het WEF richtten zich daarom niet op de vooruitlopende innovators, maar juist op degenen die in het alledaagse leven deze snufjes moeten ondersteunen, zoals de informatieprofessional en de onderwijzer.

Vooral de rol van scholen en universiteiten werd uitgelicht. Volgens een aantal deelnemende experts spelen zij tegenwoordig – in de zogenoemde Vierde Industriële Revolutie – een cruciale rol in een duurzame inbedding van informatie, data en hightech. Zo was er bijvoorbeeld een duidelijke roep om meer aandacht voor data-ethiek en datafilosofie. WEF-deelnemers van de universiteit van Pennsylvania pleiten daarom onder meer voor ‘filosofievakken voor technici en technische vakken voor filosofen’.

Vrouwenpanel

Niet alleen het onderwijs bleek cruciaal voor een duurzame toekomst. In deze editie van het WEF werd namelijk ook speciale aandacht besteed aan de rol van vrouwen bij het komen tot oplossingen voor toekomstige uitdagingen. Er werd zelfs – voor het eerst – een vrouwenpanel in het leven geroepen. Het panel maakte zich vooral zorgen over de toenemende digitalisering van arbeid. Omdat steeds meer banen een technologische of digitale component bevatten, is het noodzakelijk dat meer vrouwen de hiervoor vereiste vaardigheden aanleren. Anders vreest het panel voor een nog grotere economische genderkloof.

Toch is het niet alleen kommer en kwel; het nieuwe digitale landschap zorgt volgens het rapport ook juist voor meer flexibiliteit op de arbeidsmarkt, waardoor het eenvoudiger is voor vrouwen – met name in ontwikkelingsgebieden – om (digitaal) te ondernemen. Door ontwikkelingen in de e-commerce kunnen bijvoorbeeld steeds meer vrouwen uit ontwikkelingsgebieden hun producten verkopen op webshops zoals Etsy of Amazon. Hierdoor krijgen zij meer kansen op economische onafhankelijkheid.

The Trump Factor

Ondanks alle inspirerende inspanningen van de deelnemers – ook wel global shapers, social entrepreneurs en young global leaders genoemd – zijn de resultaten van het WEF ook realistisch en sober. Het rapport herinnert regelmatig aan de onvermijdelijkheid van rampscenario’s en het mogelijke uitsterven van de mens. Er wordt zelfs gesproken van een ‘kwestie van overleven’.

Voor deze existentiële kopzorgen worden een aantal inmiddels bekende redenen genoemd: de komst van superintelligentie, overbevolking en zelfs biotechnische virussen. Deze keer is er echter een nieuw argument bijgekomen: ‘The Trump Factor’. De verkiezing van Trump tot president van de VS was twee jaar geleden nog ondenkbaar – dit toont volgens het WEF-rapport aan dat de mens ‘een verward en verwarrend ras’ is en hierdoor moeilijk te peilen. En deze onvoorspelbaarheid maakt het cruciale werk van de deelnemende wereldverbeteraars in Davos nóg een tandje zwaarder.


Blockchain

Tijdens de vele bijeenkomsten op het World Economic Forum werd voortdurend gesproken over de Vierde Industriële Revolutie. Ditmaal zouden de technologische ontwikkelingen van de Derde Industriële Revolutie – zoals het internet – doorontwikkeld en meer verweven worden met onze fysieke levens en zelfs biologie. Van al deze nieuwe technologieën werd het meest gesproken over blockchain. En de effecten zijn nu al zichtbaar: in de Stille Oceaan wordt blockchain bijvoorbeeld ingezet om illegale tonijnvisserij op te sporen. Ook zijn er al verschillende blockchainplatformen – zoals Electric Chain – waarmee mensen kunnen investeren in groene energie.


Marietje Schaake; debutant in Davos

Marietje Schaake – D66-Europarlementariër en columniste bij IP – was van de partij in Davos. Het was haar eerste bezoek aan het World Economic Forum en ze was uitgenodigd als een van de honderd Young Global Leaders. Schaake vertelde na afloop aan IP dat ze merkte dat de jubelstemming over de technologie er inmiddels wel af is: ‘Jarenlang kon het niet op qua hoop en verwachting over wat de grote techbedrijven uit Silicon Valley aan innovaties en verbeteringen zouden brengen. Nu is dat tij gekeerd. [In Davos] groeide een besef dat technologie geen toverstaf is en het sommige problemen zelfs groter maakt. Er is gelukkig aandacht voor ethiek, ongelijkheid, de juiste regelgeving, eerlijke concurrentie en rechten online.’ En die aandacht is volgens de Europarlementariër noodzakelijk voor een sterke rechtsstaat die klaar is voor de (digitale) toekomst.


Vincent M.A. Janssen is redacteur van IP en specialist Scientific Information bij de Maastricht University Library.

Deze bijdrage komt uit IP nr. 2 / 2018. Het gehele nummer kun je hier lezen.