Bijscholing: software & data skills trainen met Library Carpentry

Library Carpentry is een lesprogramma ontwikkeld door vrijwilligers om vaardigheden in softwareontwikkeling en dataverwerking aan bibliotheek- en archiefmedewerkers over te dragen. De lessen mogen hergebruikt worden, maar niet elk hergebruik maakt Carpentry. Hoe werkt het, en wat zijn de ervaringen in Nederland?

Door: Ben Companjen

Library Carpentry is een trainingsprogramma voor informatieprofessionals, gericht op software en data skills. Omdat onderzoek steeds meer gebruik maakt van software als gereedschap, is het belangrijk om te weten hoe men software maakt. Daarmee kunnen bibliotheekgebruikers geholpen worden, maar ook informatieprofessionals zelf, aangezien het werk van de informatieprofessional net zo goed digitaler wordt.

Informatieprofessionals die onderzoekers helpen, moeten begrijpen hoe ze met data en software werken. Keuzes voor bepaalde algoritmes beïnvloeden bijvoorbeeld hoe een digitale collectie tot stand komt en hoe deze in onderzoek gebruikt kan worden.

Maar ook in eigen activiteiten komen zulke vaardigheden van pas: OpenRefine, databases of simpele Pythonscripts kunnen veel handwerk overnemen en kunnen meer data aan dan bijvoorbeeld een spreadsheetprogramma. Daartegenover staat dat je enige kennis moet hebben van werken met de commandoregel, werken met data, gebruik van versiebeheer voor code en/of data, SQL of zelfs programmeren.

Hoe het begon

Om onderzoekers deze skills (met name het programmeren) bij te brengen is in 2004 Software Carpentry opgericht, op basis van eerste workshops in 1998. ‘Carpentry’ is daarbij een nadrukkelijke verwijzing naar ambachtschap en het opleiden van leerlingen tot gezellen en gezellen tot meesters, die vervolgens anderen kunnen opleiden. In 2014 werd het vergelijkbare Data Carpentry opgezet, met een overlappend programma, maar met meer nadruk op het verkrijgen, verwerken en opslaan van data in onderzoek.

De ‘instructors’ zijn vrijwilligers die binnen of buiten werktijd Carpentry ‘geven’. Voor certificering hebben ze een instructortraining gevolgd waarin de belangrijkste didactische vaardigheden worden meegegeven. Sommige instructors volgen later extra training om zelf andere instructors te kunnen opleiden.

Software en Data Carpentry zijn gericht op onderzoekers en werken met voorbeeldproblemen en -data uit de vakgebieden van de onderzoekers. Zo zijn er workshops voor biomedici (life sciences), natuurkundigen en sociale wetenschappen. Toch deden ook informatieprofessionals al snel mee.

Library Carpentry ontstond in 2014 toen de ‘digital curators’ van de British Library in overleg met de Software Carpentry Foundation een eerste Carpentry-workshop organiseerden voor informatieprofessionals. Zij hadden binnen de BL in 2012 het Digital Scholarship Training Programme opgezet voor collega’s, maar binnen en buiten de BL was ook behoefte aan software en data skills.

Groene stickies, roze stickies

Carpentry workshops zijn klassikaal en hands-on. Naast de trainer die voor de klas staat is er minstens een helper die rondloopt om te ondersteunen en vragen te beantwoorden, opdat iedereen de les kan blijven volgen en individuele problemen niet de hele les ophouden.

Om het overzicht op de voortgang te bewaren gebruikt men vaak verschillende kleuren stickies (post-its). Is een opdracht af, dan plak je (bijvoorbeeld) een groene sticky aan je scherm. Met (bijvoorbeeld) een roze sticky geef je aan dat je hulp nodig hebt, zodat een helper kan meekijken.

OER en trademarks

De lesprogramma’s en lesmaterialen van Software, Data en Library Carpentry zijn onder een vrije licentie beschikbaar (zie ‘Verder lezen’). Iedereen mag dus lessen geven, overnemen en aanpassen. Maar de Software Carpentry Foundation staat het gebruik van het handelsmerk Software Carpentry alleen toe voor workshops die aan hun eisen voldoen; de Data Carpentry-stuurgroep doet hetzelfde voor Data Carpentry. Elke workshop moet bijvoorbeeld de kernlessen bevatten en worden gegeven door een gecertificeerde instructor.

Library Carpentry heeft (nog) geen bestuur dat regels vaststelt hoe workshops opgebouwd en gegeven moeten worden. Er wordt gesproken over het samengaan met Software en Data Carpentry. Het is waarschijnlijk dat er dan regels worden opgesteld voor officiële Library Carpentry-workshops.

Goed lesmateriaal vereist natuurlijk wel wat werk van mensen met verstand van zaken. Dankzij de overlap met de andere Carpentry’s was veel materiaal al beschikbaar, maar de voorbeeldproblemen en -data pasten niet bij het vakgebied. De lessen en het materiaal worden regelmatig gecontroleerd en aangepast, soms in een speciale schrijfsessie, maar ook op basis van workshopervaringen.

DH Clinics in Nederland

In Nederland zijn enkele lessen van Library Carpentry opgenomen in de Digital Humanities Clinics (DH Clinics). Lotte Wilms (Koninklijke Bibliotheek), Michiel Cock (Universiteitsbibliotheek Vrije Universiteit) en ondergetekende (Universitaire Bibliotheken Leiden) hadden het idee dat zij en hun collega’s meer moesten weten over de onderwerpen en methoden in de digital humanities.

In het najaar van 2017 organiseerden ze vijf dagen met lezingen en workshops.* De workshops inleiding SQL, programmeren met Python en data opschonen met OpenRefine waren lessen van Lirbary Carpentry, wat scheelde in de voorbereidingstijd voor de onderzoekers die de workshops gaven.

Bijna vijftig informatieprofessionals volgden de workshops. De reacties achteraf waren overwegend positief. Deelnemers bleken tools als OpenRefine als nuttig te beschouwen. Er was ook kritische feedback, bijvoorbeeld over de grote verschillen in de moeilijkheidsgraad van de opdrachten, maar feit is dat men potentie ziet in Library Carpentry. Genoeg reden om er verder mee aan de slag te gaan.

* Voor deze ‘bottom-up bijscholing’ ontvingen ze op het KNVI-congres op 9 november jl. de Victorine van Schaickfonds | KNVI Initiatiefprijs.


Verder lezen?

Library Carpentry: software skills training for library professionals” in LIBER Quarterly

About Library Carpentry

www.bl.uk/projects/digital-scholarship-training-programme

Data Carpentry: Workshops to Increase Data Literacy for Researchers” in IJDC

software-carpentry.org

www.datacarpentry.org

dhclinics.github.io


Ben Companjen is digital scholarship librarian bij het Centre for Digital Scholarship van de Universitaire Bibliotheken Leiden.

Deze bijdrage komt uit IP nr. 1 / 2018. Het gehele nummer kun je hier lezen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *